Jaap Schot, 18 november 2003

De termen ‘ziel’, ‘psyche’, ‘geest’, en zelfs ‘bewustzijn’ hebben een mystieke, spirituele en religieuze betekenis. Kant wou ze terecht niet bespreken, er is in dat gebied, ‘myspireli’ gedoopt door een oud-studiegenoot van me, nu eenmaal niks qua begrip gezamenlijk (intersubjectief) en/of qua ‘ter waarneming gegeven’ objectief te krijgen.

‘Er kan geen psychologie bedreven worden’ constateerde Kant, dit begrip gebruikend / bedoelend. En gelijk had hij. Dan gaan we kijken wat we wel kunnen opmerken, zei Herbart, en hij wees er op dat mensen leren en dat het geleerde hen heugt, dat ze hun vaardigheden niet zomaar meteen verleren. Wat wij leren blijft lang, vaak levenslang aan ons kleven.

Wat we leren is dat wat we raken, waardoor we geraakt worden, wat we opmerken, waarnemen, doen en bekrachtigd krijgen, waar we iets aan beleven, lust of onlust.

Wat we leren valt ons toe zoals het aangespoelde de strandjutter toevalt: er is geen afzender en bedoeler aan te treffen, te ‘vinden’, heel veel is totaal onbruikbaar voor de jutter in kwestie, al kan het best zijn dat een andere jutter op een ander eiland er nu juist een probleem mee zou kunnen oplossen, bruikbaarheid is geen eigenschap, maar een relatie.

Niemand kan een ander een ama aansmeren, zo min als een schaker het verloop van de partij, het spelverloop kan maken. De schaker wordt daarin gehinderd door de tegenspeler, de opvoeder door het andere naast en buiten hem waarmee de lerende ook in aanraking komt, onvermijdelijk.

Ook kan niemand zich zijn eigen ervaringen en omgevingen uitzoeken, wij leven ruggelings, niets ziend, de toekomst in. Het leven en het leren, zo overkomen ons.

Waar gespeeld wordt, daar wordt verantwoordelijkheid, [dat is: het aan spelregels die als afspraken gebruikt / aanvaard worden, zich houden] geëist worden, terecht, met recht. Dat is nou recht. Recht is buitenwetenschappelijk, buitenbiologisch, puur spel, onspeels, serieus, onder doodsdreiging, het blijft spel, het blijft puur tussen mensenoren, meestervend. Hoera, het sterft mee. Ooit komt er een eind aan het leed. Aan alle waanzin komt een eind. Rangen en andere verzinsels, ze sterven, vergaan.

De hele civilisatie werd en wordt nooit echt, het blijft een (vreselijk, duivels) spel.

Dit opstel is een melding van feiten aan de stakkers die ‘denken’ dat ze met hun ama meer en (kwalitatief) anders te maken hebben dan met het weer. Dan met een uniform of überhaupt kleren die men hen heeft aangetrokken / heeft laten aantrekken, onder dwang of verleiding. Dan met de “muziek” die in hun hoofd is blijven hangen en zich spontaan (ongenodigd, op eigen initiatief) als bewustzijnsvulling in hen installeert. [Iedereen kent die deunen die je niet kwijtraakt en opgeklopt tot ‘Bach’ wordt dat kwalitatief niet beter.]