Jaap Schot, 10 september 1998

Er is eerst dat onderscheid tussen ‘arbeiden’ [vergankelijke veranderingen aanbrengen aan je omgeving] en ‘werken’ [een oeuvre scheppen], dat ik vond bij Hannah Arendt. Met het woord ‘arbeid’ worden zeer verschillende bezigheden aangeduid. Niet slechts het bezig zijn in gehoorzaamheid om den brode ( om geld) aan de opdrachtgever, loonarbeid, is arbeid, ook al dat besteden van txaenz omdat dat vereist is door de natuur [= door het zo-zijn van de stand en gang van zaken buiten het spel ( = het elders en/of bij anderen anders zijnde geregelde doen en nalaten) der mensen]. Er was voor Robinson Crusoe arbeid te doen [wat dan in het Nederlands weer ‘werk aan de winkel’ genoemd zou kunnen worden, waarmee de kunstmatigheid van de woord-begrip-combinaties, niet de kunstmatigheid van het onderscheiden wordt geïllustreerd.
Voor de slovende dagloner zowel als voor de ingenieur en de aannemers en leiders is de bouw van de Chinese muur en de piramide van Cheops een arbeid als alle andere. Er is er maar een voor wie resp. die muur en die piramide ‘werk’, een ‘werkstuk’ is, een middel om zich onsterfelijk te maken, zich door later levenden te laten bespreken en noemen dus. Het Centre Pompidou is een recent voorbeeld.

Het bovenstaande bleef gelden, welke hulpmiddelen en gereedschappen [mechanische, optische en elektronische bijvoorbeeld] er ook aan de arbeider ter beschikking kwamen en staan. Het is gebleken dat het overgrote deel van vaardigheden en vakkennis kan worden ondergebracht in dingen, van eenvoudig gereedschap tot robot-computers. Wie vaardige arbeiders gebruikt, gebruikt hen als dingen. Wie van die dingen met ingebouwde vaardigheden gebruikt, doet zonder een soortgenoot-tijdgenoot te beledigen (te vernederen) hetzelfde als die bouwers van die muren, piramiden en centra. Tegenwoordig is echt menigeen zo, HEERLIJK bezig.
Het schoolvoorbeeld van deze ontwikkeling, deze emancipatie, is het verhaal in de speelfilm “Westworld”, waar de klant ongestraft zich aan het huispersoneel kan vergrijpen, omdat dat huispersoneel bestaat uit bloedmooie meiden, die robots zijn. Een robot-Lewinsky, het veilige ongeremde presidentschap eindelijk mogelijk gemaakt.

Zie ook het trefwoord TxAenz.