Jaap Schot, 26 oktober 1990

Het gezelschapsspel "civilisatie"

Gezelschapspelen waarbij geteld wordt (Scrabble, kaartspelen) en
waarbij gepresteerd wordt (Mastermind) en waarbij geluk hebben
een rol speelt en waarbij gewonnen wordt (Risk, Monopoly), die
gezelschapsspelen zijn oefenmateriaal voor het echte grote
gezelschapsspel: de "civilisatie".
Wat oefenen ze dan, degenen die spelen?
Ze oefenen in het serieus nemen van hersenschimmige afspraken,
die geen enkel verband hebben met wat waar of nodig of nuttig of leuk of
zinnig is.

Het slaat nergens op dat een e minder waard is bij het vormen van
een woord in Scrabble dan een x; zeldzaamheidswaarde is geen
waarde. Behalve in zo'n spel, zo bijv. in de "civilisatie" bij
het beleggen in een eenmalig-bestaand kunstwerk.

Zij die spelen waren er ook al voordat ze aan het spel, het
partijtje begonnen. De spelers van zo'n gewoon gezelschapsspel
weten dat, hun spelen is tijdelijk, ze houden er ooit ook weer
mee op. Het is maar een spelletje.
Maar tijdens het spel zijn ze in het spel. Dan, tijdens het
spelen zijn reflecterende opmerkingen, is het bespreken van het
spel vanaf een afstand, van buiten af, ongewenst, het breekt het
spel, het is hinderlijk, het stoort.

Het spel "civilisatie" wordt ononderbroken levenslang gespeeld
vanaf het begin van het deelnemen.
In het spel "civilisatie" wordt gepresteerd, wordt gegokt, heeft
de speler dus geluk of pech, moet de speler met wat het lot hem
bezorgde het beste ervan maken: de meeste punten er uit slepen.

Het hebben van punten heet in het spel "civilisatie" rang hebben,
status. Punten halen heet sociaal hogerop komen, het ver en verder
brengen, het tot iets brengen. Met het nodige voor leven en
welzijn heeft dit niets te maken, het hebben daarvan wordt
voorondersteld en geminacht wordt wie er nog txaenz voor moet
besteden ten koste van zijn inzet (= txaenzbesteding) in het spel
om rangpunten.

Maar er worden in het spel "civilisatie" echte legers tegen
elkaar opgesteld en afgeruild, lees: vernietigd, gedood. Er is
dus dit echt als verschil met Risk. Overeenkomstig is dat er gewonnen wordt.
Er worden in de "civilisatie" echte technische problemen opgelost
en dat is toch maar een verschil met Mastermind. Overeenkomstig
is dat de oplosser geen belang heeft bij de oplossing, maar
alleen bij de juistheid ervan, de opdrachtgever steelt de
oplossing van de oplosser en betaalt deze slechts voor de
juistheid ervan.

Ik begrijp niet wat er zo moeilijk is aan het inzien van de
juistheid, exacter: de waarheid, van het bovenstaande.

Het spel "civilisatie" wordt gespeeld met echte mensen en echte
bezigheden en echte dingen als speelgoed.
Let wel: hier staat niet: spelers zijn echte mensen.
Dat zijn ze bij de gewone, tijdelijke, plaatselijke
gezelschapsspelletjes, die men als zodanig, als
spelletjes herkent en erkent, ook: de spelers zijn
echte mensen van vlees en bloed.
Het spel "civilisatie" wordt gepeeld om deze
gezelschapsspelletjes heen, het is groter, omvattender,
het omvat deze spelletjes. Door die te spelen oefent
men zich in het zich inzetten voor bedenksels, waarvan
men 100 procent zeker weet dat het bedenksels zijn. Wat
men afleert is het zonde van zijn tijd (exacter: zijn
txaenz) te vinden zich met zulke bedenksels bezig te
houden.
De echte mensen en andere dieren en planten en dingen en stoffen
en ideeen, zijn allemaal speelgoed in het spel "civilisatie". Er
wordt met echte mensen gespeeld zoals in die kleine spelletjes
met dopjes, fiches, enz., hoe dat alles ook heet.

De mensen die je buitenshuis tegenkomt, kom je binnen het spel
"civilisatie" tegen, spelend kom je ze tegen, bezig te spelen
zijn ze. Ze zijn als functionaris met jou in contact, ze zijn aan
het werk, op hun werk; of ze zijn op hun hoede als persoon buiten
of ze zijn ontspannen als persoon buitenshuis, buiten hun huis;
en dan zijn ze of aan het spelen, het een of andere spelletje,
bijvoorbeeld 'vergaderen' of voetballen of kaarten of ze zijn
'niet speciaal ergens aan bezig, alleen aan het winkelen
bijvoorbeeld'. In ieder geval kom je ze niet als natuurlijk wezen
tegen, alleen in huis, exacter: thuis, zo staat het in de
boekjes, vallen de maskers helemaal af.

Heus ik beweer niets nieuws, niets onbekends, dat is duidelijk.
Maar er is geen enkel voordeel voor de spelers van het spel
"civilisatie" verbonden of te verbinden aan het besteden van
txaenz aan het feit dat ze alleen maar een spel spelen. Het spel civilisatie spelen dat in absolute gekte wordt gespeeld met levende wezens en
hun levensvoorwaarden als speelgoed, als fiches, als spul.

Iedereen die aan en in dit spel bezig is, als speler of als als
speelgoed gebruikte, heeft wat te verliezen, verliest wat
verworven voorrechten als het spel zou worden beeindigd.
Het beeindigen van het spel is het enige verstandige, wijze,
levenreddende dat zij die nu leven en in dit spel gevangen zitten
zouden moeten doen. Alle maatregelen die minder omvattend, niet
radicaal zijn, zijn onwerkzame lapmiddelen.

Voorstellen zoals
- het vervangen van alle rangonderscheidende spullen (alle
statussymbolen) door verplicht te dragen schouderstukken, zoals
militairen die hebben
en
- het tot betaalde loonarbeid maken van leren (dat is dus txaenz
besteden aan het aan jezelf veranderen in tegenstelling tot aan
het veranderen aan je omgeving, aan wat en wie jou omgeeft,
(hoe radicaal die voorstellen ook zijn)
raken de wortel niet: het met elkaar rangschikkend bezig zijn in
het spel "civilisatie".

Dat spel is een spel ten dode. Voor de (nabestaanden van de
huidige) spelers en voor wie en wat gebruikt wordt. Maar dat is
geen reden om te stoppen, want dood gaan alle spelers en
gebruikten sowieso, onontkoombaar, onvermijdelijk, toch.

Zo blijkt het te zijn.

Het laten merken dat je een verband wilt tussen wat er gezegd
wordt enerzijds en wat buitenspel, waar, is anderzijds, dat past
niet in het spel, het past in geen enkel gezelschapsspel. Ook
schaken doet men wel eens 'met levende stukken', dat vinden ze
leuk. Zo spelen de groten der aarde, de grote mannen in de wereld
dus, met levende stukken, hun spel, de "civilisatie". En de
stukken laten zich gebruiken, in de verwachting een graantje te
kunnen meepikken, in de waan-zinnige zekerheid dat macht op hen
afstraalt, de macht van wie hen gebruiken, de macht van het
roofdier waarop ze parasiteren.

Dit beeld van het schaakspelen met levende stukken dient men zeer
goed tot zich te laten doordringen. Iedereen kent dit feit, dat
er bij actueel voorbeeld (aug/sept/okt 1990) in Irak met
gijzelaars als levende schaakstukken gespeeld wordt.
Daarvan wordt geen geheim gemaakt, dat mag gezegd worden.
Maar laten we nu eens rustig proberen hier nu actuele voorbeelden
te vinden van hoe Koning Klant opdracht geeft aan de vrije
ondernemers om met werkmensen als schaakstukken te spelen "tegen
de concurrentie in binnen- en buitenland" zoals dat zo glad-
benoemd heet. Dan hoeven we niet aan ene K(elp) te denken die
ondernemers goedkoop van hun chemisch afval afhielp en er de
natuur mee liet opschepen door zijn arbeiders, waarvan er een
hele, na jaren eindelijk meldde dat dit hem ooit opgedragen werd
en dus door hem om den brode werd gedaan. Het nemen van zulke
extreem genoemde voorbeelden is niet nodig, vanaf het verkrijgen
van de energie (electriciteit, olie) tot het verkrijgen van
diamanten en goud, om maar eens iets totaal nutteloos te noemen,
maar op en vanaf die dimensie onmetelijk ver dwalend neemt deze
samenleving risico's. Risico's nemen is de nieuwe uitdrukking
voor slachtofferen; deze nieuwe uitdrukking veroordeelt niet
langer wat er gebeurt, ze spreekt niet meer van afgodendienst,
van het brengen van mensenoffers voor onnodigs en aan verzinsels
en hersenschimmen en wanen. Nee, de risico-samenleving waarin wij
leven wordt ons voorgesteld als onvermijdelijk en als met
verantwoording, medeverantwoordelijk-voelen tegemoet te treden,
mee te spelen. Maar spelen heet dat bij wie over de risico-
samenleving spreken niet. Nee, er wordt geen onderscheid gemaakt
tussen nodig en onnodig. Behoeften zijn koopkrachtige vragen,
eisen, verlangens, bestellingen, bevelen van Koning Klant. Af en
toe, hier en daar lamenteert men heel even over de vele, grote,
bij de rijken geklonterde behoeften, maar dat is meer een
vluchtig offertje aan een god van wiens al of niet bestaan men
niet zeker is.
Wat opvallend is als men er eenmaal op let dat is dat nodig en
onnodig, vermijdelijk en onvermijdelijk vier in onbruik gelaten
begrippen zijn. Het soeverein-zijn van Koning Klant staat niet
toe dat het als bespreekbaar wordt opgevat of zijn koopkrachtige
vraag een vraag naar nodigs of naar onnodigs is. Een tweede
onaantastbare vooronderstelling daarnaast is dat de werkwijze die
de minste (van loonarbeiders te kopen) txaenz neemt de beste is,
want de goedkoopste, die met de laagste arbeidskosten. Dat iedere
ondernemer in competitie/concurrentie dus die werkwijze kiest,
ook als die vermijdelijke negatieve gevolgen voor arbeiders en
milieu en zelfs Koning Klant heeft, dat spreekt vanzelf.
Voor het nalaten daarvan betaalt Koning Klant graag extra aan de
Reformzaken en dergelijke.

Mensen, als loonarbeiders, als soldaten, als klanten en op vele
andere plaatsen in het spel ""civilisatie"" worden als levende
stukken gebruikt. Zoveel mogelijk vermijdt menigeen de
plotselinge dood als vorm van verbruiken van mensen als "stuk".
Het best laten zich ziekten, verslavingen en jonger - dan - nodig
- doodgaan verbergen als zijnde gevolgen van het gebruiken van
mensen als speelstukken in het spel ""civilisatie"".

Waarheid past niet in een spel.
Wetenschap past niet in het spel "civilisatie".
Galileo Galilei; toen dachten ze nog dat de Kerk niet af te
lossen was, maar de burgers/kooplieden moesten zo nodig proberen
de natuurwetenschap te gebruiken om meer speelspul, goud,
schepen, legers enz. enz. te kunnen veroveren verder weg, met
betere wapens, betere schepen.
Die "civilisatie"-vorm die "de welvaart" verdeelt, allen
medeplichtig maakt, kan de natuurwetenschap zeer goed gebruiken
in haar spel.
Sociale wetenschappen, inclusief economie, worden tot propaganda-
en verwarringsinstrumentarium.

Als dit alles uitdrukkelijk voor iedereen onder woorden werd
gebracht en gepubliceerd, dan zou het weer een stapje moeilijker
worden dat spel "civilisatie" verder te spelen. De prijs van de
gebruikten zou stijgen.

Bij nader inzien is het al lang te laat. Iedereen kent deze stand
en gang van zaken en weet dat het voor hem/haar het beste is zich
deze niet bewust te maken. Slechts als het spel voortduurt
blijven de voorrechten behouden en is er nog een kans om ooit
(meer) voorrechten, een (hoger) rang te verkrijgen. Het staken
van het spel komt neer op het er aan mee werken dat de er in
bestede txaenz verloren is als verliezen wordt (h)erkend. De mensheid en de levende natuur als
geheel krijgen dan wel weer een laatste kans in hun huidige vorm,
maar daarmee, met het geheel voelt niemand zich nog verbonden die
ooit geciviliseerd, (dat wil zeggen tot een absolute losheid, een
atoom met smetvrees gemaakt) werd. Ze weten wat ze hebben, maar
niet wat ze krijgen.
Vasthouden aan je rang, blijven meedoen aan en in het spel, is
als het je vasthouden aan een stuk wrakhout dat in een maalstroom
neerwaarts spiraalt. Daar houdt het beeld op juist te zijn, de
gezamenlijke slachtoffers leveren zelf de energie voor de
maalstroom die hen uiteindelijk doodt. Vroeger dan nodig was,
maar toch, liever die (kansen op) voorrechten dan het proberen
met het eigen verstand. Hoe leveren ze die energie? Vrouwen door de spelers te bewonderen en te belonen.

De tocht van de Joden door de woestijn, veertig jaar in de
natuur, levend van wat moeder aarde (in hun woorden: god) gaf,
mislukte als therapie voor de opgelopen "civilisatie". Ze hebben
het niet gehaald. Ik vrees dat "civilisatie" een ongeneselijke
ziekte zal blijken, waaraan deze golf van leven op aarde, die met
zoogdieren dus, vervroegd overlijdt. De mensheid als kankergezwel
in het leven op aarde. Jammer, het had best mooi kunnen zijn.