Jaap Schot, 16 december 2000
De regenboog en het taalspel
De blinde ziet de regenboog niet. De kleurenblinde ziet er wel iets van, maar mist de kleuren. De kleurenziende kan de vergissing begaan te denken dat de regenboog de eigenschap heeft gekleurd te zijn. Dat is een verkeerde toeschrijving: die kleuren schept de ziende met het zo-zijn van zijn ogen. Waar geen ogen zijn is er niets te zien, dat komt door de afwezigheid van ogen, niet door het nu opeens anders zijn van het met die ogen zichtbare. De zichtbaarheid komt met de ogen mee, zit niet als een eigenschap op ogen te wachten.
===============
Waar oren zijn is de wind in de wilgen te horen, waar gevoel voor koud en warm is, is die wind te voelen. Die wind is gewoon die wind. De aanwezigheid van waarnemers veroorzaakt niet het bestaan, maar wel het verschijnen. Het verschijnen wordt grammaticaal toegeschreven aan de verschijnselen afgevende 'substraten', de onder de verschijnselen (be)staande dingen-op-zichzelf. Van die dingen op zichzelf zullen wij, met onze beperkte voorraad verschijnselenveroorzakers (zintuigen en meetapparatuur) nooit uitputtend alle verschijnselen opwekken (opmerken, waarnemen). De onkenbaarheid van de dingen-op-zich is geen eigenschap van ze, dat klínkt alleen maar zo, als wij het zo zeggen. Wij zijn niet met alle mogelijke (mogelijk omvat ook het niet-verwerkelijkte) oorzaken voor waarneembaarheid, kenbaarheid.
===================
Het is absurd te veronderstellen dat wij uitputtend waarnemen, vooral omdat we voorbeelden hebben van nieuwe waarnemingsapparatuur, kortgeleden gevonden: al die scopen en grafen zijn erg nieuw.
==============
In het bovenstaande staan al voorbeelden van hoe de manier van er over praten vaak niet past bij wat we bij enig doordenken eigenlijk bedoelen.
=================
Dat is het tweede onderwerp van dit opstel: de dwingende kracht van de gewone, vroeg in ons leven aangeleerde manier van over de dingen, of nog liever, want nog exacter gezegd: van met woorden tekst aanmaken. Met woorden en de daarbij behorende gebruiksgewoonten, plus grammatica plus consistentie maken we tekst die in het beste geval nog wel een beetje beschrijvend is bedoeld, nog wel enigermate door wat we waarnemen wordt medebepaald.
===================zaterdag 16 december 2000 23.23:
Onlangs kreeg ik een rondvraaglijst onder ogen: hoeveel vertrouwen ik dan wel had in de toekomst, in de politiek, in de ontwikkeling c.q. groei van de economie. Ik kan de stand van zaken in de toekomst niet zien, van de politiek en van de economische ontwikkeling kan ik de huidige stand en gang (richting) van zaken niet zien, ik heb niet eens een volledige en onverbeterbare analyse van daarvoor noodzakelijke meetpunten. Kortom die vragen zou ik moeten beantwoorden aan de hand van op niets gebaseerde intrapsychische maaksels, gevoelens met name, die ik dan op instigatie, aandringen, suggestie van de vragenstellers zou gieten in uitspraken die de schijn wekten over iets buiten mij te gaan, over iets buiten mijn brein. Dat, mijn brein, heeft het al lang afgeleerd zich tot zulke uitspraken, verzinsels, antwoorden te laten brengen. Het nieuws dat mij (en de lezer) via de media bereikt, is wezenloze afval: het is al in het verleden, het is buiten bereik, er is niets mee te beginnen, niets aan te doen. Op grond van die afval (de waardevolle gegevens worden wel geheim gehouden) moet mijn brein dan meningen gaan aanmaken. Nou, dat heeft het nadat het dat nooit geleerd had en merkte het niet te kunnen, ook niet als 'waard om te leren' ervaren.
===========
Dat voor wat betreft het betere gesprek over de politiek.
De gegevens zijn flut en ik heb ooit in een doctoraalscriptie onomstotelijk aangetoond dat juist die begrippen (progressief, democratisch, oligarchisch) die dat soort gesprekken zo'n cachet geven, van gebruiker tot gebruiker van inhoud (bedoeling ermee) verschillen en zelfs in de beste woordenboeken geen betekenis krijgen.
Het onderwerp is niet zintuiglijk gegeven aanwezig. De informatie over de zaken is van persoon tot persoon ongelijk.
De begrippenapparatuur is gebrekkig en van spreker tot spreker ongelijk. De woord-begrip-combinaties zijn ook al van spreker tot spreker ongelijk. Alle spreken is daar zinloos.
=================
Maar laten we nu gaan naar mensen die degelijke denkers zijn: echte wetenschappers, die behoorlijk weten van de vooronderstellingen van de wetenschappen (sciences, ik laat de 'geesteswetenschappen hier onbesproken, ik kom daar op terug, op de juristen, de economen en de theologen).
====================
Onlangs in 'Nachtstudio': iemand vertelt: iemand in de 19de eeuw moest het warm worden door opvallende lichtstralen verklaren en had dus ten aanzien van die stralen het verhaal van de trillingen en ten aanzien van 'warm-zijn' het verhaal van die snel door elkaar schietende deeltjes (moleculen of zo). Nou, toen veronderstelde hij even dat een lichtstraal een enorm salvo deeltjes (fotonen) was. Dat hielp. Maar dat hielp zó goed, dat men van die veronderstelling niet meer is afgestapt en sindsdien, daarmee werkend heel veel verder is gekomen in het aan elkaar beschrijven van vele verschijnselen. Het beste gaat dat 'aan elkaar beschrijven' met wiskundige formules, idealiter onvergezeld door woorden (dus ongehinderd door de associaties die aan die woorden kleven en daar in dat 'wiskundige, metingen relateren beschrijven' niet passen, niet gelden, alleen maar ruis zijn).
=============
In de verrekijker en de microscoop, zo sprak onze hoogleraar, zijn de wetten van de optica ondergebracht. Die wetten en de bouw en het 'hoe-te-onderhouden' van zulke enorm ingewikkelde apparaten en van nog ingewikkelder recentere meetapparatuur der natuurkundigen hoeft men volstrekt niet te kennen om die dingen te kunnen gebruiken en er mee te zien zoals een vroege middeleeuwer in Europa met zijn ogen: prima, maar wel zonder enige kennis van het gebruikte apparaat.
========================
De metingen van verschillende waarnemingsapparaten kunnen tussen die apparaten onderling zonder ze een naam te geven overgedragen worden. Zoals in een fiets de ketting de kracht van de trappers naar het wiel overbrengt. Zo ongeveer. [Er is uit de verhalen voor tv dat voorbeeld van die Marslander die te pletter sloeg doordat iemand yards en meters door elkaar had gehaald, waardoor het ding te laat ging remmen. Als het verhaal niet waar is, is het toch een ideaal voorbeeld: er zit in dat verhaal een mens, een taalgebruiker, tussen twee plaatsen waar een en hetzelfde gegeven moet komen. Bij die fiets is er niet zo iemand, daar DOET die ketting het goed omdat het ding niet anders kan.
===============
Het helpt niet extra veel wanneer we voor het woord 'verhaal' hierboven 'taalspel' invoeren. We praten verschijnselen aan elkaar, gaan over tot meten en praten metingen aan elkaar, we passen logica en consistentie toe bij het leegmelken van onze bespreekbeelden, want dat zijn die verhalen. Temperatuur en aggregatietoestanden, verwarmen, afkoelen, trillende deeltjes, vliegende deeltjes, enz. Als dat zo is, dan moet daar dat gebeuren, laten we daar een proef bij bedenken, en ja hoor: nog is het verhaal bruikbaar om er al het bekende mee aan elkaar te praten. En op een keer springt er dan een verschijnsel uit. Laat zich niet vastpraten, inpassen.
==================
Uitgebreidheid, dat was / is volgens het verhaal geen eigenschap die slechts door waarnemers aan de rots wordt geplakt, ook voordat er een bewuste waarnemer het opmerkte moeten er stenen op elkaar afgeketst zijn en aan elkaar gladgeschuurd door de golven.
Er is wel wat, dat te beschrijven is, na waargenomen te zijn, er is verschil tussen aan te treffen bestaands enerzijds en slechts in de taal gesuggereerds anderzijds. De dingen bestaan en de weinige verschijnselen die wij er aan opmerken ook, net zoals waarschijnlijk [denkbaar] de vele 'eigenschappen' (mogelijk-ooit-waarneembaar, resp. voor andere wezens waarneembaar hier of elders, nu of later of zelfs vroeger, geweest).
De oorzaak-gevolg-relatie en de middel-doel-relatie?, daar is plaatselijk wel wat mee te beschrijven, maar:
de IETSen, schuld, recht en de vrije wil, het zijn prachtige bouwstukjes voor tekst, maar er is niets bestaands mee beschreven. Er wordt mee rekening gehouden als hadden de levenden dat met elkaar afgesproken, wat niet het geval is. Maar als die levenden er mee ophouden (met dat rekening houden, met dat doen-bestaan als bedding voor hun txaenz) dan blijft er niets van over: schoolvoorbeelden uit ons eigen leven: de val van de USSR, Nazi-Duitsland en de DDR.
===================
In plaats van elkaar als mens (= dier) nemen we de taal en de teksten die ermee gemaakt werden veel te serieus: sterven voor het verzinsel Vaderland, zich afmatten voor een plaats in de rangschikking: dat soort dwaasheden. Gevoel aanmaken bij koningen en goden, ook een vreemde bezigheid. Zich meningen vormen. Vragen, aangemaakt met verzinsels, latn uitgroeien tot problemen in de eigen ziel (apperceptieve massa): "waarom doet het Lot / God / Allah mij dit aan?". [Verzinsels: begrippen waar niets bestaands of gebeurends mee benoemd of beschreven wordt, verhalen die nergens over gaan.]
============
====================
Dat daar, het onderwerp dat bestaat, blijft wat het is, resp. verandert in zijn eigen tempo op zijn eigen wijze, ongeacht de vraag of iemand er zintuigen en aandacht op richt of niet. Ook of en hoe het begrepen, beschreven of besproken wordt, 'doet' het bestaande (verlopende) onderwerp niets.
"Het bewustzijn is een epifenomeen van 'wat is'"
Dat klinkt toch heel duur, nietwaar. Maar hoe duur het ook klinkt, menigeen wil het niet waar hebben, want wil spelen: koninkje, soevereintje, vrij-willertje, initiatiefnemertje, ondernemertje, oorsprongetje.
Wie zijn gedrag met dat begrippenapparaatje benadert, tegemoettreedt, aangrijpt, begrijpt, die merkt ook dat het (zijn doen en nalaten met name dus) zo aanvoelt. Ik weet het niet uit eigen ervaring, maar ik 'denk', vermoed dus, dat het zo gaat bij die mensen die 'geloven' (zonder dat dat bij dat begrippenapparaatje zo heet !!) in het juristenbegrippenstelsel. 'Geloven' gebruiken ze meestal niet voor het gebruiken van dat begrippenstelsel, maar voor de de maatschappelijke ongelijkheid, de mensenveehouderij, goedpratende achterliggende verhalen over een of meer goden en over een geschiedenis waarin die handelden en vaststelden (vestigden): VAST moet het streven naar de onderlinge ongelijkheid (het bestaan van VOORRECHTEN) liggen. Het is uiteindelijk gelukt iedereen het recht te geven mee te doen aan het vechten om voorrechten (om te proberen zich boven anderen te verheffen dus): emancipatie.
Geloven doet menigeen nu dat dat zus of zo, door deze of gene god of godenclub geregeld, ingesteld, gewild en gehandhaafd wordt; desnoods door het onpersoonlijke Lot, de sterren of private lotsbestemmingen of de eenzame avonturen (kharma's) van de aparte onsterfelijke zielen. Dat soort lulverhalen achter wat er door en tussen de mensen gedaan werd en wordt, die worden geloofd.
Zowel de bijbel als de Koran staan bol van de juristenpraatjes en juristenbegrippen: schuld en genade en recht en voorrecht en formaliteiten om de onderlinge ruzies te (laten) beslechten. Voorondersteld zijn daar steeds vrije wil en verantwoordelijkheid en recht en plicht (de wetten te gehoorzamen) en: te achten. [Jezus wordt in de mond gelegd dat hij leerde de plicht om belasting te betalen te verachten, maar aan de eisen te voldoen. Geef de Keizer wat van de Keizer is, maar God wat van God is. Ga niet als deelnemer of opstandeling meedoen aan de civilisatie, maar leef 'als in het wild' in de civilisatie: vat die op als je biotoop, als je ecosysteem: een schoenenfabriek is net als een bananenpalm: iets wat iets voor-jou-bruikbaars aanmaakt. Zoals de bananstruik "eist" dat je de vruchten die jij eten wilt komt halen, zo eist de schoenmaker van jou een tegenprestatie (rechtstreeks of via geld) voor zijn dienst aan jou: jouw schoenen maken. Die struik leeft, die schoenmaker leeft, op die struik parasiteren diverse levende wezens (luizen en zo), op die schoenmaker ook (ondernemers, aandeelhouders). Zo zit een ecosysteem nu eenmaal in elkaar. De bananen en de schoenen worden er niet beter van, maar als ze maar voldoen. De natuur en het geheel van industrieën, het zijn geen couveuses voor ons, die ervan leven. Mensen die in het wild leefden hebben er niet verstandig (zo blijkt achteraf, als het verstand, het verstaan, door het ervaren van de gevolgen, komt) aan gedaan hun omgeving aan te pakken en te proberen er aan te veranderen in de richting van een couveuse voor henzelf en vooral hun kinderen.
================
Zo is het ook met het regelen van de onderlinge ruzies, met het (proberen te) dwingen tot deugen, in plaats van elk wangedrag met de dood te straffen. Hoe kostbaarder men het leven van iedereen, dus ook van de misdadiger vindt, hoe meer ellende men veroorzaakt.
===============
Skinner is de naam, B.F., maar al veel eerder was het onder woorden gebracht en begrepen: Locke en Herbart. Mensen zijn doorgeefluiken. Het zijn geen oorsprongen, geen bronnen en ze kunnen dat ook niet spelen. Al geloven ze zich buiten adem, al voelen ze hun bewustzijn boordevol, ze blijven DINGEN. Biologisch geproduceerd (tot stand gekomen, niet gemaakt) en HEEL ingewikkeld, maar DINGEN, beschrijfbaar begrijpbaar met het oorzaak-gevolg-begrippenapparaat.
En vernietigen van het wanproduct moet volgen, is het enige verstandige gedrag voor alle anderen als er bij het aanmaken en/of bij het vullen met ervaringen [geheugeninhouden, die tot neigen-tot en zich-afkeren-van leiden] van zo'n ding iets mis is gegaan (en 'gedaan' betekent hier alleen gegaan via een ander), waardoor het maaksel voor anderen schadelijk is en van hen uit gezien dus 'als medemens mislukt'. Gewoon opsporen en vernietigen, zoals je met een mislukte stuk aardewerk ook doet. Wie gelooft in de mogelijkheid van 'anders worden' op eigen initiatief of 'door het praten van een ander' is DOM: aan het geloven en uit dat geloof (laten) handelen en nalaten, tegen beter weten (ja, beter KENNEN) in.
Wie dat doen, de genees- en veroordeel-kongsie die met de rechtspraak speelt, leeft niet alleen op kosten van het vee [de massa der democratisch geregeerden dus machtelozen], maar ten koste van die mensen. Voorbeelden: zie de programma's van Peter R. de Vries e.d..
======================
Het is duidelijk dat het toekennen van vrijheid en waardigheid aan wie als vee gehouden worden niet echt is, maar een smoes, een verhulling, een rookgordijn. Individualiteit, al het toegekende individu-zijn, die privacy en die burgerlijke vrijheden zijn er alleen om het menselijk-vee verward en tot geen organiseren in staat te maken en te houden (te doen zijn). Verloren voor 'hoe en wat hun leefomgeving is, inclusief: de gezamenlijk zo bezige anderen, soortgenoten zijn) opmerken, begrijpen, doordenken en zich er aan onttrekken is alle txaenz die ze verspillen om 'zich met elkaar te meten' (met de sportslui als voorlevende voorbeelden) en 'hun eigen grenzen te zoeken' en 'met en van hun lijfelijk-zijn te genieten'.
Zo is de stand en gang van zaken, het proces, de verandering, stabiel, zonder revolutie.
0 Reacties