“Leraren opleiden” schreef Jaap in 1981. Op dat moment was hij universitair docent bij de vakgroep toegepaste opvoedkunde voor de lerarenopleiding. Het volgen van die opleiding was toentertijd een voorwaarde om onderwijsbevoegdheid te verkrijgen.
Jaap beschrijft in onderstaand betoog waarom 'leraren opleiden' een aanvechtbaar ondernemen is. Hij suggereert de, beschikbaar gestelde, financiën anders te besteden. Met name, aan het begeleiden van concrete (eenmalige) leraar-klas-combinaties, om zodoende te leren samen de onderwijs-leer-situatie zo goed mogelijk te maken.
Het apart opleiden van leraren leidt – zo stelde hij – onherroepelijk tot het 'pottenbakkersmodel'. Daarbij staat de leraar centraal, en wordt de leerling feitelijk als ‘ding’ – een klomp klei – behandeld. De leerling volgt daarmee geen onderwijs, maar wordt onderworpen aan een opleiding tot producent en consument.
Leraar noch leerling wordt daarmee recht gedaan:

“Beiden, leraar en leerling gehoorzamen aan de bevelen van een anonieme eiser, in dit geval de opstellers van de exameneisen.
De leraar bevindt zich in een sergeanten-positie, de leerling in een soldaten-positie.
De eisers blijven naamloos en zonder gezicht. Het bijpassende verhaal wordt niet verteld.”

Kort samengevat, een pleidooi om de concrete leraar-klas-combinatie als onderwerp te nemen. Dat betekent, dat de leraar en de klas in gesprek gaan over de situatie waarin ze zich ‘hier en nu’ bevinden. Dat er ruimte komt voor vragen als “Waar ben ik mee bezig?” en “Waar zijn we mee bezig?”. Jaap zegt het zo:

“Dat, met andere woorden, de concrete situatie van een leerling onderwerp van bespreking kan en mag en moet zijn met elke leraar,
ongeacht zijn vak, maar wel met het oog op dat vak.”

Opleiden ≠ onderwijzen

Jaap wijst, ook hier weer, op het wezenlijke onderscheid tussen onderwijzen en opleiden.
Het lijkt me niet al te gewaagd de conclusie te trekken dat ‘onze’ maatschappij niet geïnteresseerd is in mensen te onderwijzen. De maatschappij heeft geen belang bij het ‘produceren’ van kritische burgers. Integendeel! Het draait om het opleiden van een nieuwe lichting producenten en consumenten: radertjes die het systeem keurig in stand houden.

— Jan Schot