Jaap Schot, 1985

Wie geld besteedt laat geld verdienen, laat voor geld dienen.

Wie de bovenstaande constatering goed tot zich door laat dringen heeft verder geen behoefte aan lange uitwijdingen over het feit dat wij hier te lande heden ten dage allen een deel van onze tijd anderen dienen voor geld en een deel van onze tijd ons laten dienen voor geld. Ook constateer ik dat in dit gebeuren de bewuste bundelaar van dat laten dienen, de werk(door)gever een bijfiguur is. Een Philips-directeur op t.v. stelde ook eens heel uitdrukkelijk dat de werkgever/ondernemer slechts iemand is die lieden de ruimte geeft die geldbesteders op ideeën voor hun bestedingen proberen te brengen, door dingen uit te vinden en reclame voor het gebruik ervan te maken. De werk(door)gever bundelt de macht van de klanten en die macht is grootstendeels tegen de arbeiders die voor geld dienen gericht. De klant wil namelijk zo weinig mogelijk betalen voor wat hij koopt en is dus voorstander van lage lonen en van weinig kosten maken voor arbeidsomstandigheden en voor rekening houden met de onbedoeld gevolgen van het produceren voor het milieu en voor de gezondheid van de arbeiders. De besteders van geld zijn zodra ze aan het goedkoopste de voorkeur geven in hun handelen precies die onverantwoordelijke en onredelijke vijanden van natuur en arbeider, die men in de ergste boeken (over slechte mensen die ondernemer waren en uitbuitten en vervuilden) beschreven kan vinden. Deze constatering pleit de ondernemer niet vrij, die het over zijn hart krijgt onzedelijke onredelijke onverantwoorde bevelen van Koning Klant door te geven aan zijn arbeiders. Deze constatering pleit de arbeiders niet vrij die voor geld bereid zijn onzedelijk onredelijk onverantwoord om te gaan met de natuur in en om hen zelf.

Geld is recht op goederen en diensten. Iedereen die ook maar één gulden heeft, vindt dat dat zo moet zijn, voor zijn geld. Alle nodige goederen en diensten zijn van anderen en ik moet ze dus kopen, want stelen mag niet. Tegen stelen is de politie er, die is gewapend met vuurwapens, niet met argumenten. Die argumenten zouden er overigens wel zijn, iedereen is medeplichtig zodra, zolang en in zoverre hij geld aan onnodigs wenst te besteden. Wat je voor je , wat jij voor jouw geld koopt dat moet jij weten. Wie aan iemand anders zegt dat hij zus of zo zijn geld moet besteden, die tast die ander aan in zijn soevereine rechten. Werkgelegenheid behouden tot elke prijs is een voorbeeld van hoe de soevereiniteit prevaleert boven het nodige.

[Redelijk, verant
de soevereiniteit prevaleert boven het nodige. Redelijk, verant
te dienen ) volstrekt niet meer te zijn.]

Het ideaal van de ergste machtswellustelingen waarover we vele boeken hebben is bereikt: geen enkel bevel van Koning Klant wordt meer geweigerd. Voor geld is alles te koop. Iedereen heeft zijn prijs, zegt men hoopvol en als er eens een heilige weigert, dan zijn er voor hem tien anderen die wel doen wat de betaler wil. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.

[Als soevereine noch als loonslaaf maalt de
ingezetene van de civilisatie om de niet-bedoelde maar wel veroorzaakte gevolgen van zijn doen en laten, of dat nu produceren,
omgaan met de ander in die klant-dienaar relatie of consumeren]

In die civilisatie, dat grote spel van heersen en knechten, lopen ook nog enige narren rond, die sommige diensten weigeren te verlenen voor geld en die zich van sommige consumptie onthouden. Het optreden van die narren brengt degenen die wel die diensten verlenen en zich die consumptie wel veroorloven ertoe hun gedachten bij het verlenen van die diensten te richten op wat ze met het eenmaal verdiende geld zullen kunnen doen, voor wie ze met dat geld iets kunnen betekenen (vrouw en kinderen zijn geliefde lieden om voor overwegingen tegen beter moreel weten in te gebruiken) en tenslotte stellen ze dat niet zij, maar de klant en/of de werkgever verantwoordelijk zijn of, als ze die beide toevallig kennen en als niet kwaad willen zien: de maatschappij of het systeem of de geest van de tijd.