Jaap Schot, 20 september 1990

Over leren

We onderscheiden in het gebruik van het Nederlandse woord 'leren' niet tussen lehren (to teach) en lernen (to learn): een zwak punt van onze taal, een winstpunt voor de propaganda voor de civilisatie. De civilisatie dat is het onspeelse spel waarin men zich minderen probeert aan te schaffen. We kunnen onderscheiden tussen

• onderwijzen, iemand een lesje leren, iemand mores leren, "iemand leren" (z'n mond te houden bijvoorbeeld) enerzijds, en
• het bestuderen en oefenen dat iemand op eigen initiatief doet anderzijds.

Het onder A genoemde wordt de lerende aangedaan als mindere, het onder B genoemde betreft alleen de lerende en zijn onderwerp.
Waar het initiatief ook ligt – bij de anderen (in de onder A opgesomde voorbeelden), of bij degene die leert zelf (B) – het leren overkomt degenen die leren.
Precies zoals het groeien van hun spieren de betrokkenen overkomt. Zowel bij body-building als bij tewerkstelling als galeislaaf.
Een ander iets dat ons op dezelfde wijze als leren en spierontwikkeling overkomt, is spijsverteren: het 'verbranden' en assimileren van voedingsstoffen in ons lichaam. Het overkomt militairen dat ze hun eten (tot) soldaat maken.
Voor wie niet gedwongen wordt – door een meerdere (meerdere zijn is gelijk aan: dwingen, je wil opleggen) – geldt: Wat je eet en of je eet, dat kun je beïnvloeden. Idem of je je spieren gebruikt en welke spieren. Zo kun je ook kiezen welke verschijnselen je bestudeert en welke vaardigheden je inoefent.
Met andere woorden: indirect heb je jouw leren, spijsverteren, spierontwikkeling gedeeltelijk "in de hand", in je macht, in bedwang.

Scholen zijn gevangenissen

Scholen zijn gevangenissen waar kinderen in contact gebracht worden met onderwerpen en oefeningen. Zelfs dit gebruiken van kinderen als te programmeren computers en robots is nog slecht en goed te doen. Zowel tussen technisch slecht en goed als zelfs tussen zedelijk slecht en goed is nog te kiezen, gegeven eenmaal de onontkoombaarheid van de woedende, 'vigerende', ons allen gevangen houdende civilisatie.
De civilisatie is een spel waaraan menigeen aanvankelijk gedwongen wordt deel te nemen. Pas later krijgt menigeen de smaak te pakken. De smaak van de macht in welke vorm dan ook, de smaak van het anderen kunnen dwingen al was het maar in de vorm van Koning Klant zijn of Jan Publiek met de macht van applaus geven of onthouden.
Op school worden de kinderen in gebruik genomen door de  spelers van het spel 'civilisatie'. De situatie van de kinderen op school is veel minder vrij dan die van de burgers in de  maatschappij.
Die laatsten hebben dan ook het gevoel vooruit te zijn gegaan in de loop van hun "volwassen" worden. Als volwassenen hebben ze ten aanzien van vele dingen de gelegenheid initiatieven te nemen. Ze zijn zelfstandiger dan de kinderen op school, soms zelfs binnen hun werk.
Of kinderen – en bij nader inzien, alle mensen – vrij toegang moet worden gelaten tot alles wat hun aandacht trekt. Of dat toegangsverboden vanwege eigenaren moeten worden geëerbiedigd, is een keuze.
Een keuze die we als genomen aantroffen, toen wij ons die keuze bewust maakten. Als gevangenen hebben wij daarover niets te zeggen.

Afhouden van eigen initiatief

De school is een part-time jeugdgevangenis met als doel de kinderen ervan te weerhouden zich op eigen initiatief, onder eigen regie te oriënteren in de leefwereld van de geciviliseerden. Dat is, daarin hun Oosten uit hun Westen te leren kennen.

Zowel uit de fabrieken, kantoren en andere werkplaatsen als van de straat moet de school de kinderen houden.
Tegenwoordig is daar het eigen huis bijgekomen. Ook moeder is daar niet of wil haar kinderen daar niet om zich heen hebben, als ze modern, aangepast en feministisch en/of op carrière is afgesteld.

Leerproblemen

Leerproblemen bestaan, maar slechts die verschijnselen die ook in vrijheid zouden optreden mag men zo noemen, de resterende zijn gevangenisproblemen. Ze zijn dan ook uiterst zeldzaam en het gevolg van het feit dat er geen natuurlijke selectiedruk meer ligt op het verschijnsel mens. Kindersterfte heeft geen positieve hoge correlatie met gering leervermogen.
We kunnen het leren bestuderen als verschijnsel en we kunnen onze aandacht richten op de context (de omstandigheden) waarin het optreedt. Is leren een verschijnsel? Zichtbaar is het niet, we besluiten ertoe dat er geleerd is, wanneer we later meer kennen en kunnen aantreffen dan eerder. Net als van spijsverteren en spierontwikkeling zien we van leren alleen maar de resultaten, en dan nog alleen als die gebruikt worden. Voel je dat je leert, als je leert? Ik ook al niet.
Voor verhalen en theorieën om en naast het leren verwijs ik naar Vester's "Hoe wij denken, leren en vergeten". Dat zal wel kloppen, ik kan het niet controleren, ik heb geen gelegenheid tot enig onderzoek gehad ooit. Vandaar dat ik niet napraat en niet doe alsof ik iets kan toevoegen.
Wat kunnen wie hier te lande heden ten dage ten aanzien van hun eigen leren doen? Doen naast de leerplicht respectievelijk naast dat wat ze om den brode in dwangarbeid moeten doen aan leren. Dat is: aan hun geheugen vullen met gegevens en hun zenuwstelsel als geheel met ('motorische' en dergelijke) vaardigheden.

Dwangarbeid

Wie hebben er vrije tijd? Wie hebben vrije aandacht, vrije energie (onvermoeidheid)? En wie kan er nog tot iets komen, wie heeft er nog wat te besteden aan "txaenz" (dat is: het vermenigvuldigingsproduct van tijd, aandacht, energie, intelligentie, vaardigheden, toewijding enzovoort)? Vrij van school en vrij van dwangarbeid. Dwangarbeid is in de civilisatie een pleonasme. Zelfs het nodige, - door de natuurwetten in en om het exemplaar van de diersoort mens "afgedwongene" -, doet men in de civilisatie als arbeid. Niet voor zichzelf maar voor vele, zoveel mogelijk, anderen: specialisatie en arbeidsproductiviteit. Niemand arbeidt vrijwillig. Loon is "vergoeding" voor dwang. Ook het mogen zijn bij wat er gebeurt in de grote-mensenwereld, ("sociale contacten", mee mogen doen) is een voorrecht van wie werken dat ze hebben boven (de rechten van) kinderen en werklozen.

Wat kan een mens (respectievelijk, een dier) bestuderen?

Dat waar hij (het) toegang toe heeft, wat hij kan bereiken, kan aanraken, kan besnuffelen, kan betasten, kan zien, kan horen, kan hanteren.  Vraag: Waar mag een geciviliseerde, een in de civilisatie, in de massa van eigenaars gevangene aankomen? Wat mag hij gaan zien, gaan bekijken, gaan beluisteren, gaan betasten, gaan besnuffelen? Antwoord: Het openbare en hetgeen buiten bezit geworpen, weggeworpen wordt, is het enige naast hetgeen hij aan koopwaar kan betalen. En dan zijn eigen bezit, dat spreekt vanzelf.
Tot zijn eigen situatie heeft de werkloze toegang. Mentaal bedoel ik, hij kan zijn eigen situatie tot onderwerp van zijn onderzoek maken. Hij kan deze situatie bestuderen, dat is: leren kennen, zijn kennis kan hij begrijpen en meteen ook met zijn taal benoemen en bespreken. Beter past hier de term: beschrijven, omdat bespreken al een toehoorder die antwoordt en meebespreekt vooronderstelt.

De taal van de civilisatie

De taal – van de werkloze, respectievelijk van degene die zijn vrije tijd, aandacht enzovoort naast zijn werk besteedt – is de taal van de geciviliseerden, van de civilisatie. Het is de taal die vol zit met propagandawoorden/ begrippen die veel gebruikt worden en waarin de woorden/ begrippen die nodig zijn om anders te denken zelden gesproken worden. De taal die wij leerden bij onze opvoeding, scholing, opleiding en instructie voor de maatschappij is de taal van wie in het spel 'civilisatie' vechten om een plaats boven anderen, om een bevoorrechte plaats. Het is de taal van het vechten, de taal van het front. Het is de taal die gebruikt wordt aan het front waar spreken zeer vaak een GEVECHTSHANDELING is: bedreigen en bedriegen. Daarbij is het ondubbelzinnig formuleren van uitspraken vrijwel nooit nuttig, winstgevend, gevraagd, "wijs" of verstandig. Dat verklaart de wildgroei van synoniemen en jargon overal buiten de natuurwetenschappen. Het verklaart ook waarom er binnen die natuurwetenschappen strikte censuur heerst. En daarbuiten "vrijheid" van spreken, mening uiten, eigen kinderen en eigen gelovigen indoctrineren en zo voorts.
Zijn (de) taal is de vrije student een barrière. Ze is hem eerder een barrière dan een hulp, maar hij heeft geen ander middel om die hogere graad van bewustzijn te halen die taal geeft. Taal waarzonder het begrijpen misschien wel niet kan bestaan. Hoewel begrijpen logisch voorafgaat aan het benoemen en bespreken van hetgeen men kent.
Over napraten, citeren en logisch-consistent doorpraten vanuit vooronderstellingen, dogma's enzovoort heb ik het hier niet.

Het probleem

Het probleem is: het vinden in je taal van begrippen voor 'de werkelijkheid'. In plaats van die voor 'hetgeen de propaganda daarvoor in de plaats jou bewust wil laten worden, jou wil laten invallen.'
Iedere eerste inval dient gewantrouwd te worden, aanvankelijk. Dat wil zeggen, door wie pas met deze vrije studie begint. Waarnemen en daardoor leren kennen kun je niet door een ander voor jou laten doen.

Leren kun je niet door een ander voor je laten doen.

Zien ook niet, waarnemen niet, beseffen niet, begrijpen niet, kennen niet, beschrijven niet.

Is leren leuk?

Je merkt immers niet eens dat je leert. Het is niet te voelen, dus niet als lust te beleven of zo.
Waarom je dan "mentaal" bezig houden met dat piepkleine, onbenullige, invloedloze dat binnen jouw gezichtsveld ligt en van wat binnen jouw macht en bereik en mogelijkheden ligt? Waartoe dat te leren, wat je geen rangverhoging in de civilisatie oplevert en je daar ook niet uit bevrijdt, verlost, uit die civilisatie?
Eenmaal ervan doordrongen dat wat je hoort van een ander je onbekend blijft, weet je dat er voor jou niet veel te kennen en bewust te hebben is, "overblijft".
Overblijft tussen aanhalingstekens, want het leek alsof je heel veel wist. Ja, zolang je niet besefte dat wat je van horen zeggen en door afleiden vanuit vooronderstellingen had, onbewezen voor jou, onbekend, van sprookjeskarakter, is. Het was schijnweten, je kon uit geopenbaarde en/of uit door anderen (inclusief eerder levenden) gestelde regels 'leven'. Dat wil zeggen, er je doen en nalaten mee kiezen en vormgeven. Maar anderen leven uit andere regels en wat jou een verbod is, moet jij verdraagzaam aan die 'allochtone' en 'andersgelovige' buren niet verwijten.

Dan kun je dus als je je vrij maakt niet veel nieuws leren kennen. Wat er in je eigen kleine wereldje gaande en staande is, dat kende je al vrijwel restloos. Niets nieuws te weten komen, er geen nieuwe kennis bij krijgen, dat noemt men wel: niets erbij leren. Bovendien is, hetgeen van jou is, zo klein en zo oninteressant en zo zonder noemenswaarde gevolgen voor het geheel van zaken dat jouw levensomstandigheden beïnvloedt. Het klinkt niet erg aantrekkelijk "je terug te trekken op je eigen molecuul".

Je eigen taal zuiveren

Nou goed, je kunt je taal zuiveren van propaganda. Wat je weet, weet je dan zeker.
Je beseft dat je

• waarneemt DAT anderen je iets beschrijven,
• niet waarneemt WAT anderen je beschrijven.

Het door anderen beschrevene is voor jou onwaarneembaar of hun beschrijving is wat jij er ook van zou zeggen.
Televisie is geen verrekijker, je kunt niet door je televisieontvanger heen de wereld zien. Zo min als je door verhalen heen datgene kunt verkennen waarover verteld wordt.
Leren is kennis nemen, dat doe je zelf en alleen voor jezelf. Kennis is niet overdraagbaar.