Jaap Schot, 1 januari 1987
De soort korte opstellen waarvan ik er vaak schrijf, noemt men – als men ze gebundeld uitgeeft – "essays". Een mooie naam. Van de essays die ik uitgegeven las, kreeg ik niet de indruk dat ze echt beter waren dan die welke ik schrijf. Alleen kreeg ik er wel hetzelfde gevoel bij als bij veel van mijn eigen schrijfsels: wat hier staat, komt over enige essays in veel pregnantere vorm terug. De essays die ik las, waren goed voor enkele volzinnen. Niet voor de twee of drie bladzijden tekst die ermee gevuld was.
Actualiteit en tijdloosheid
Een ander verschijnsel dat ook bij mijn opstellen voorkomt, is de expliciete betrokkenheid van de tekst op een recent voorbeeld. Die betrokkenheid dateert de argumentatie en brengt bij een eventuele lezer, specifiek bij dat voorbeeld behorende, associaties mee in het actuele bewustzijn. Die associaties zijn ongewenst. Schrijver noch aanleiding van de tekst zijn bestemd ter (mede)publicatie, ter mededeling, ter mede onder de aandacht brenging.
Het gaat mij erom teksten te schrijven die, (helaas) al en nog eeuwen, WAAR zijn.
Dat wil zeggen: een bestaande, voortdurende stand en gang van zaken beschrijven.
Het is telkens weer zo dat in latere opstellen de inhoud van de vorige in voorbeeldloze, "tijdlozere" vorm terugkomt. Het beperkte – zo al niet, gering te noemen – omvattingsvermogen van het bewustzijn (van schrijver en lezer) maakt het korte nodig. Niet slechts nuttig en aangenaam. De verschillende genoemde verschijnselen en de verbanden daartussen staan tegelijkertijd voor wat is in de werkelijkheid. Ze zijn de beschrijving van de, daar buiten ons, bestaande werkelijkheid. Hun samenhang ligt daar buiten in de werkelijkheid. Hun samenhang is niet logisch en consistent, maar reëel, echt, gegeven. Doordat de genoemde verschijnselen vaak (zoals kleuren bijvoorbeeld) secundair, of (zoals oorzaak-gevolg en belangrijk-onbelangrijk) tertiair zijn, kunnen ze niet meer dan vingers zijn die wijzen naar het werkelijk, buiten lezer en schrijver, bestaande en gebeurende onderwerp.
Dit soort beschouwende opmerkingen, dit soort kentheorie,
dient bij een eventuele publicatie van mijn essays vermeld te worden.
Ik kan geen leesbare tekst meer voortbrengen als ik telkens weer alle volzinnen moet belasten met een grote lading verduidelijkingen en expliciteringen van vooronderstellingen.
Het spook van de tekstvernietiger
Niet zelden wou ik dat ik niet zo gekweld werd door de hersenschim van de criticaster, disputant, discussiant, debater als lezer. Publiceren kan leuk zijn, als het maar iets anders is dan het voorzien in speelgoed voor personen die slechts tekstvernietigers zijn. Zoals er ook archiefvernietigingmachines zijn. Die machines versnipperen archiefstukken zonder ze te lezen. Ze kunnen helemaal niet lezen. Ze gaan niet om met de documenten als teksten, maar met de documenten als stukken papier.
Zo gaan criticasters niet om met teksten als met de verwijzers die die teksten zijn, verwijzers naar de besproken onderwerpen. Maar ze gaan met die teksten om als met woordopeenhopingen, volzinnen met vormen, betogen met een opbouw, begrippenverzamelingen met een mate van volledigheid en consistentie.
Nu ja, als ze dat dan nog consistent deden, hadden ze dat onderwerp, de middelen waarmee beschreven werd, tenminste nog eerlijk te pakken. Maar de criticaster die in mijn brein spookt, is nergens consistent op gericht. Het is gewoon een vechter, die in het wilde weg aanvalt op de eerste de beste onduidelijkheid voor hem.
De woordoorlog woedt voort
Alle boeken over retoriek hebben er geen einde aan gemaakt. Scheikunde heeft de alchemie weten te verdringen. Analyses van het vechten met woorden hebben geen vrede gebracht. Maar evenals de scheikunde, alleen maar betere wapens. Tegen de natuur, en tegen elkaar binnen de civilisatie. Er is woordvechten, er is woordoorlog. Daarin werden wij bij onze geboorte geworpen, tijdens onze scholing bekwaamd, in onze baan ervaren.
Waarheid zoeken is een mythische bezigheid.
Een bezigheid ook die retorisch geclaimd wordt door iedere partij in de woordoorlog. Dit (woord)oorlog voeren is de behendigheidskant, het behendigheid-ingrediënt van het grote 'civilisatie'-spelen. Het voeren van de lijfelijke (spieren)oorlog met paardenkracht en ijzer laat, wie met woorden kan vechten, graag over aan de taalarmen.
Waar slechts woordoorlog woedt, spreekt men van vrede.
In de concrete lijfelijke oorlog werd niet zelden het insigne van het Rode Kruis misbruikt. Zo wordt in de woordoorlog de waarheid omtrent deze oorlog misbruikt als argument tegen een van de vele vijandelijke partijen. Slechts voor individuen die deserteren willen, is inzicht in bestaan, herkomst en instandhoudingsmechanismen van de woordoorlog van belang en bruikbaar.
Voor de vechtmachines, de personen, de uit kinderen gemaakte bouwstenen van de civilisatie, de IETSonderdelen is elke waarheid omtrent de woordoorlog slechts munitie. Of strategische, of tactische aanwijzing bij het gevecht. Onverwijld zullen de woordoorlogvoerenden beginnen de begrippen die ze aantreffen, passend te snijden voor hun eigen kanonnen en hun eigen plannen.
Publiceren komt dan neer op het afzien van alle binding met de gevolgen van wat je al publicerend doet. Die gevolgen zijn van anderen: hun reacties op, hun omgang met wat jij als publicist deed: het beschikbaar stellen van het materiaal dat jij vond. In oorlogstijd kan niemand zich feitelijk erbuiten houden. Er in tijd en ruimte bij zijn, is en blijft meemaken, mee maken.
Inderdaad, vaak lees of hoor ik iets dat korte tijd later niet meer schijnt te gelden. De politiek van vandaag is wel een echt en schrijnend voorbeeld.
De spreidingswet…..triest.
Ik ben benieuwd wat de straks omhoog vallende politici in hun nieuwe rollen gaan vertellen.
Ik ga ook eens bij mezelf na wat ik vroeger als waarheid verkondigde….en hoe waar dat nu nog is….