Jaap Schot, 22 augustus 2003

Om iets uit te leggen, ook een groot iets, juist daarbij, moet je ergens beginnen en dat begin te vinden is een kunst.

“Om te weten hoe lang iets duurt”, zo begint ‘HET BOEK OVER KLOKKEN’, “kun je de (= alle) dagen tellen”. Pas na vele bladzijden tekst komt men dan tot de onrust en de drijfveer en dan duurt het nog heel lang tot ‘we’ in het heden belanden. Dat ís me toch bij nader inzien ingewikkeld en ‘diep’, niet te geloven. De tijd is geen spul en geen ding en er wordt dan ook niet gemeten zoals dáárbij. Toch spreekt men zonder schroom van tijdmeting. Wij leven met ‘duren’ (werkwoord) en ‘verlopen’, langer duren, sneller / langzamer verlopen der verschillende gebeurende ‘dingen’. Tijd is heel centraal als begrip in ons beschrijven en bespreken van en vertellen over ons en onze omgeving.
=========
“In den beginne schiep God de hemel en de aarde”, zo begint een boek over (het feit dat) ‘dat wat is’, gekomen is, niet altijd al was. Alles wat wij waarnemen is veranderen, gebeuren. Niets is absoluut bestendig, hoe langdurig het er zijn ervan ook is.
========
“En wat gebeurt, wordt gedaan”, zeggen die godgelovigen die geen ‘deïst’ zijn. Hun God heeft ‘onder millioenen ook hen in ’t oog’, zo zingen zij samen. Hun God ‘voedt de jonge raven, bekleedt met gras het dal, heeft voor elk schepsel gaven, ja zorgt voor ’t gans’ heelal’. Dat is een ander ‘gezang’ voor de kerkdiensten.
=========
God is ook aanwezig tijdens de hele wereldgeschiedenis, de grote reeks roofmoordtochten die het gebeuren van de civilisatie zijn geweest en nu vastgelopen zijn in een loopgravenoorlog. Mekker, mekker wanneer de schijn van het met een leger gaan halen van olie elders, niet absoluut vermeden werd. Niemand mag uit de loopgraven komen, zo is afgesproken. Alle roof moet als handel worden vermomd. Enz.
========
Die aanwezigheid van een bovenmenselijke KENNER (én beoordelaar) is voor de gelovigen geen troost, - wat gebeurt, gebeurt en wanneer, waar en hoe, het hen raakt, raakt het hen -, maar het geeft (levert) hen een perspectief, een achtergrond die meer omvat dan het heden en dat niet alleen qua tijd, maar vooral qua omvang: de keizer is sterfelijk, al is hij nu de baas. Hij is niet een god, er zijn geen goden, er is maar één God en dat is de keizer niet.
=========
Voor de ongelovige (voor wat religies inclusief godsdiensten betreft ongelovig) levert ‘de’ geschiedenis al zo’n perspectief: ik herinner me een romeinse deskundige-priester die over het rumoer onder de Nederlandse roomsen zei: “niks verontrustends, dat hebben we in de 12de eeuw ook gehad”, (nagel me niet vast op die eeuw, dat kan ook een andere geweest zijn). Dat bedoel ik met zo’n ‘perspectief’.
=============
Bij die deskundige kan nagevraagd worden in welke boeken dat te vinden is, ook zijn vooronderstelling is ‘het is niet verzonnen’, het is ‘waar gebeurd’, anders is het voor hem ook onbruikbaar als basis / bron van zijn ‘perspectief’.
==========
De gelovige heeft die historische waarheid als kenmerk of eigenschap van zijn verhalen niet nodig. Het woord ‘geloven’ is ongelijk aan het woord ‘kennen’ en dat weet elke gelovige. Zalig hij die durft geloven, ook wanneer ( = nu) het oog niet ziet. Het maakt geen moer uit of Jezus ooit geleefd heeft.
Het is nooit bedoeld te beweren dat Adam en Eva en Kaïn en Abel en Jacob en Ezau ooit geleefd hebben. Net zo min als Robinson Crusoe.
========
De geschiedenis herhaalt zich niet en abstracties (sociologische wetmatigheden), afgeleid uit verslagen van ooit hebben geen hogere rang (Stellenwert) dan ‘de moraal’ van verzonnen verhalen.
=========
Er is, - eenmaal aangenomen dat ons geheugen ons niet totaal bedriegt en een volstrekte fantasie voorspiegelt -, verandering (deftig benoemd: EVOLUTIE). Dat is een feit dat wij ononderbroken KENNEN, iedereen uit ontelbare eigen voorbeelden. Zekerder KENNEN is ons niet gegeven.
========
Er waren niet altijd al mensen. Er was niet altijd al bezitten. Er was niet altijd al geld. Schrijven is ooit ‘uitgevonden / ontwikkeld’. Elk woord is ooit gemaakt en voor het eerst gebruikt. Als er zo’n nieuw ‘ding’ komt, kan het blijven of weer verdwijnen.