Jaap Schot, 1984

De onderstaande tekst is een volledige verzameling van al die opmerkingen (in mijn uitgangsopstellen), waarin ik het woord civilisatie heb gebruikt. Ik zet deze opmerkingen bijeen voor het gemak van de lezer. Ik vind dat dat begrip van mij dat ik 'civilisatie' noem het beste en het gemakkelijkste door de lezer kan worden herkend uit mijn gebruik ervan en niet via een definitie.

1. De omstandigheden waarin de burgerman verkeert zijn niet door hem op zijn initiatief aangemaakt, maar hij heeft zich er in geschikt en ingegraven. Hij werd geboren in de civilisatie en heeft zich geen voorrechten gedacht, maar hij heeft gehoorzaamd en daarvoor voorrechten als beloning gekregen.
2. Deze voorrechten wil hij behouden, daartoe en daardoor wil hij de voorrechtenmaatschappij, de civilisatie en de teldemocratie behouden. Wij zijn allen medeplichtig, wij alle ingezetenen, gevangenen, met of zonder kapo-functie in de civilisatie, in Groot-Auschwitz.
3. Ik wil niet weten hoe ik kan leven in de gevangenis, ik wil er uit. De civilisatie is de gevangenis in kwestie, de grootste, de omvattende. Daarbinnen sluiten -wie zich aan anderen emotioneel binden, -wie begeren -wie zich verslaven -wie trouwen -wie schulden maken zich op in nog weer kleinere kooien.
4. Het dier en de wilde zijn niet onbenullig, zeker de postcivilisatoire mens, de mens die door de civilisatie heen is gesleurd en die ontkomen is, is niet onbenullig.
5. De gevangenissituatie, de civilisatie, maakt de gelegenheid tot het aandoen van leed, het aangrijpen van die gelegenheid, dat is een keuze die de daders zelf maken; als de gelegenheid er is kan iemand zich tot dief maken. Hetzelfde geldt voor het niet op willen offeren van enkele voordelige gevolgen van de oorzaken van die gelegenheid tot kwaad doen. De civilisatie heeft een massa gevolgen. Als oorzaak van positiefs is de civilisatie onmisbaar te maken of we kunnen dat positieve opgeven. Nu beperkt men zich ertoe het negatieve soms wel eens gedeeltelijk, plaatselijk en tijdelijk ongedaan te maken. Dat heet dan al positief bezig zijn. Men lost problemen op in plaats van ze op te ruimen.
6. De laatste en grootste kooi is de civilisatie.
7. Na de civilisatie kan de hemel komen, niet het paradijs, dat was ervoor.
8. Ik wil niet leren leven met de condities, de omstandigheden en voorwaarden van de gevangenschap, ik wil er uit, ik wil vrij zijn. Om er uit te kunnen willen (bewust) moet men ten eerste zich bewust durven zijn gevangen te zijn en ten tweede weten dat men in beginsel buiten de civilisatie, zonder de verslavingen en zonder de luxe en zonder de anderen als cipier en zonder de geboden als teugels leven kan. Eerst moet men de positieve waardering kwijt voor de artefacten van de civilisatie, voor b.v. het gesprek en het boek, beide zijn als parels, afgescheiden door geïrriteerden, ter neutralisering van het irriterende.
9. De gewone man maakt de fundamentele fout genoegen te nemen met een compromis, met onwaarheid, met halfheid, met een bewoonbaar gemaakte afdeling van de hel (de civilisatie in een rijk land met sociale voorzieningen). Hij neemt onvrijheid en door anderen vorm en inhoud en door het begeren van de resultaten ervan, zin gegeven arbeid op de koop van blinkende dingetjes, prullen en argumenten dus, toe.
10. Argumenteren hoort niet bij wie binnen de civilisatie heren zijn en het hoort ook niet bij de wilden (verwilderden), die buiten de civilisatie zijn, buiten gehouden, gevlucht of uitgestoten.
11. Ik weet mij in de civilisatie gevangen, en niet anders, niet vrijwillig toegetreden. Ik ben een gevangene van de civilisatie, met andere woorden: van het door ons, tijdgenoten, als systeem gehandhaafde, want gedeeltelijk gewenste en positief gewaardeerde. Ik ben lichamelijk, dus helemaal, restloos, binnen de civilisatie.
12. De mens in de civilisatie leeft vanuit een plan, is ergens aan bezig, aan het maken van iets wat er in zijn gedachten wel al is, maar in de werkelijkheid nog niet. (aldus Bronowski)
13. Dat is wat de propagandisten van de civilisatie stellen : echt menszijn is geciviliseerd zijn, dat is : gevangen en in gebruik zijn, de anderen dienend voor geld.
14. Zich verdoven met gifstoffen van allerlei aard is kenmerkend voor de geknechten/onderworpenen in de civilisatie: zodra de Germanen door de Romeinen of de Aborigenes door de Australische settlers beschreven worden blijken ze overmatig alcohol te drinken, zoals de Indianen vuurwater.
15. Plannen, zoals het ontwikkelen van de wetenschap en het verbreiden van een doctrine, waaraan men zijn tijd, aandacht, energie en vaardigheden, kortom zijn leven kan wijden en het daarmee vullen, zijn plannen van IETSen, waarvan men zich een onderdeel kan gaan voelen, zodat men zich niet (langer) als alleen hoeft te herkennen. Men is echter zeer alleen, want dergelijk leven met en vanuit een plan is er slechts binnen de civilisatie. Daar waar de civilisatie is, is de cultuur en dus het één-zijn met de anderen van de stam, er niet meer. In de civilisatie is iedere enkeling alleen en overgeleverd aan hetgeen door zijn tijdgenoten gebeurt.
16. Alle gepraat over een noodzakelijk geworden andere arbeidsmoraal is onzin, binnen de civilisatie is er maar een enkele moraal mogelijk: de ene moraal die hoort bij de ene keus, die is: heersen of dienen, knechten of geknecht worden. Wie dient brengt een ander tot heersen, dat kan niet anders. Dienen veroorzaakt heersen. Niemand kan heersen zonder gediend te worden. Betalen betekent : als dienst erkennen. Alles wat als dienstverlening gedaan wordt, kan ook zonder dat het dienstverlening is, gedaan worden. Het betalen voor wat anders dan als dienstverlening gedaan wordt is verwarrend en beledigend.
17. Het klassieke en schoolvoorbeeld van dit feit dat betaling ergens dienstverlening van maakt is de prostitutie in engere zin, seksuele dienstverlening. Ik gebruik de term prostitutie ook in ruimere zin, voor alles wat in natuur of cultuur als gewoon gedrag voorkomt (onderwijzen bij voorbeeld, denk aan het leren van de moedertaal en vertellen, denk aan auteursrechten in de civilisatie) maar in de civilisatie broodwinning is.
18. Ieder van ons, tijdgenoten in de civilisatie, is een gevangene.
19. Menig gelovige binnen de civilisatie droomt zich b.v. weg naar een wereld waarin gerechtigheid heerst, voorkomt of mogelijk is. Tegelijkertijd worden er duizenden verhalen verteld waarin het de ander te slim af zijn wordt toegejuicht. Niet het beroven van een ander wordt dan afgekeurd, maar het beroven met behulp van het toepassen van lijfelijk geweld. Het zijn degenen die geen positie in de civilisatie hebben en degenen die niet echt slim zijn, die als ze iets willen nemen van een ander, genoodzaakt zijn geweld te gebruiken. Dat zijn de ondersten in de civilisatie, daarnaar mag de bewondering dan ook niet uitgaan, wel naar de met een andere techniek nemende hogeren.
20. Wanneer ik constateer dat ik evenals de meeste andere mensen een gevangene ben in de civilisatie, dan stel ik daarmee vast dat de anderen als cipier fungeren.
21. Tot nu toe stelde ik vooral : ik ben een gevangene. Ik vermoed dat de massa der mensen gevangenen zijn van het systeem. De voordelen, de lusten, zijn de tralies van hun cellen. Binnen die cellen ervaren ze ook de lasten. Ze willen hun cel niet uit, want ze willen de lusten van het in een civilisatie zijn niet kwijt. Omdat ze weten dat die lusten de tralies zijn, hemelen ze die lusten ook nog eens op als ze ze al niet als noodzakelijk proberen te verkopen.
22. (denk aan de dagen van de bevrijding en hoe men toen omgegaan is met b.v. meisjes die met gewone dienstplichtige Duitse jongens verkering hadden gehad. Op zulke momenten moet een volk bestudeerd worden voor wat betreft beschaving. Hier betekent beschaving uitdrukkelijk: de afwezigheid van de mentaliteit waarop het bestaan en functioneren van de civilisatie berust.) De mensen zijn niet allemaal gelijk, integendeel. Wat blijkt is dat de civilisatie voortbestaat en zich af en toe heftiger dan gewoonlijk vertoont in een nazibewind, een stalinisme, een heksenvervolging. Wat blijkt is dat de mensen samen geen doordenking en diagnose van de civilisatie aanmaken en geen opstand ertegen organiseren, niet in de dictaturen en niet in de democratieën, niet in de ach, gewoon nergens, al 6000 jaar niet. Ondanks alle voorstellen niet. Het feit dat het kind (de civilisatie) zelden bij zijn naam genoemd wordt als het kwaad wordt aangewezen kan nooit een reden voor het mislukken van opstanden zijn geweest. De Franse revolutie bij voorbeeld heeft alleen maar de massa medeplichtig gemaakt, in plaats van een verkwistende en onwijze vorst kwamen miljoenen hem na-apende burgers die in mini-versailletjes kleine feestmaaltjes hielden ten koste van precies weer dezelfde groep, namelijk die welke zich dit alles nog niet veroorloven konden, maar, zoals later bleek het ook zou gaan doen zodra, zolang en in zoverre ze er de gelegenheid voor kregen. Zo komt de naam 'burgerlijk' te staan voor wat in mijn terminologie 'geciviliseerd' of 'thuis en actief initiërend en dragend in de civilisatie' genoemd kan worden.
23. Het is waarschijnlijk gewoon te gevaarlijk om de wetenschappelijke manier van denken toe te passen op het onderwerp 'de civilisatie waarin we leven' en dan de uitkomsten ook nog te publiceren. Waarheid zoeken is mooi, maar het moet wel de werkelijkheid buiten de wereld blijven betreffen, de natuur dus, zodat we die beter kunnen uitbuiten.
24. Bronowski doet twee dingen in dit verband, ten eerste stelt hij een wij waar iemand bij kan horen, met een plan waaraan iemand mee kan werken, bij ons horen heft de eenzaamheid op. Vervolgens sluit B. verder geen mens van die wij uit. Dat is heel vriendelijk of heel aanmatigend , dat naar keuze, maar het is in ieder geval inbezitnemend. Ik vat het op als pure propaganda, wat ook overeenstemt met het feit dat B. het zelf 'een kijk op de wereld' noemt. Het is werkelijk een kijk op de wereld, op de civilisatie met name, over de cultuur schrijft B. in een ander boek van hem 'The ascent of man', (de titel alleen al is een lofzang op wat is), slechts als over een gelukkig overwonnen stand en gang van zaken. Het omvatten van een geschiedenis van 300 jaar geeft de schrijver meteen een overschrijding van zijn eigen natuurgegeven tijd van bestaan en van meedoen. Wij betekent: de bemanning van het grote IETS dat de civilisatie is, het IETS waarvan B. alleen het creatieve ijveren der geknechten als inhoud ziet. Het heersen en het ervaren van het geknecht worden en het op zijn beurt anderen geweld aandoen worden gewoon weggezwegen.
25. De wedstrijden die de civilisatie vormen zijn productiewijzen voor massa's niet-winnaars.
26. Wat we zien gebeuren is dat er aandacht besteed wordt aan sport en wetenschap. En dat alleen is een positief punt, vanuit de civilisatie gezien : wie naar een ander onderwerp zijn aandacht richt, maakt zich het feit dat hij gevangene is en gebruikt wordt, niet bewust.
27. Leren dansen is een vorm van in de civilisatie worden binnengebracht. Hier wordt de civilisatie verpakt in populariteit en sex. Een andere vorm van binnen komen is aan wedstrijdsport gaan doen. Hier wordt de civilisatie verpakt in eer en in je fit voelen. De term 'gevierd zijn' past in beide. De intellectuele, cognitieve vorming op school voert diezelfde civilisatie binnen, de Nobelprijs.
28. Het is echter slechts de machtstactiek van Jezus van Nazareth: knecht, neem een initiatief binnen de interactie met de heer, geef meer dan hij vraagt; dan is de heer zijn bepalend initiatief kwijt ten aanzien van de omvang van de dienst die hij je afdwingt. De Heer behoudt het initiatief ten aanzien van de aard van de dienst. De soort van omgaan met elkaar blijft gelijk, nl. als heer en knecht. Jezus biedt in deze geen weg naar verlossing maar ook geen berusting in het geheel van wat je aantreft in je gevangenis: de civilisatie. Jezus leidt je niet uit, maar biedt je een recept voor deelname aan de civilisatie. Meer, namelijk het verachten van alle pracht en praal, die slechts door geacht te worden de moeite waard zijn, biedt het calvinisme en bieden lieden als St. Franciscus. Deze verachting bleef echter in een half inzicht steken omdat men de projectie van de heer in de hemel, het godsbeeld van de mensen in de civilisatie, liet voortbestaan. Men hield te vroeg op met omverwerpen, toen de stoffelijke beelden op de grond lagen, dacht men klaar te zijn.
29. Wie heeft telt mee in de civilisatie, wie niet heeft telt niet mee.
30. Op het niet uitgekozen worden door anderen voor het vullen van een plaats als dienstverlener, -zo luidt de politieke stellingname van de voorstanders van de civilisatie-, dient een duidelijk verschil in geldinkomen als straf te staan. Minder geld te besteden hebben betekent: in minder goede omstandigheden verkeren, zodra, zolang en in zoverre het minimuminkomen niet voldoende is om te voorzien in het nodige (en/of de geest niet rijp en/of onafhankelijk genoeg is om zich tot het nodige te kunnen beperken en aan dat zich beperken overwinning te beleven op de verleiding en de dwang tot deelnemen en bijdragen aan de civilisatie).
31. De civilisatie voert de strijd in tussen de enkelingen om de gunsten der heren (nu: Koning Klant, de stemgerechtigden, het kiezersvolk en Jan Publiek, de kijkers, de luisteraars, de abonnees.
32. Minstens verdedigen de bemanningen der IETSen het voortbestaan van hun IETS, hun werkgelegenheid. Dat wordt in onze civilisatie als volstrekt aanvaardbaar en zelfs als nuttig gezien, de civilisatie is trots op de door de knechten geleverde prestaties. Dat geldt voor de USSR evenzeer als voor de USA, dat betreft de sport, de kunst, de wetenschap en de techniek. Wij zijn in ons landje trots op de Deltawerken, bij voorbeeld.
33. Er is geen vrede mogelijk zolang er nog civilisatie bestaat. Als er een betekenis nodig is voor de term 'erfzonde', dan lijkt mij 'het laten voortbestaan van de civilisatie' als zodanig zeer geschikt.
    

    De keuze waarvoor de mensheid staat is:
    VREDE OF CIVILISATIE.
    Dat is de centrale bewering van mijn hele boek.

34. Ik zit uit te schrijven wat ieder mens kent, de waarheid dat er naast het geplaatst zijn in de cultuur (broer, zoon enz. zijn) en naast het gebruikt worden in de civilisatie (psycholoog, leraar, werknemer, klant, belastingplichtige, kiesgerechtigde enz. zijn) nog een echt leven mogelijk is buiten de wereld, die het geheel van cultuur en civilisatie is, buiten de wereld, in de natuur, waardoor en waartoe wij geschapen zijn.
35. De afwezigheid van het goede, dat het kwaad dat de civilisatie is, breekt, is terug te voeren tot het niet in eigen hand nemen van hun leven, dat is: van het besteden van de eigen tijd, aandacht, energie, vaardigheden en gelegenheden door de menigte der gewone mensen.
36. De menigte, dat is de onverbonden grote hoeveelheid gewone mensen. Die mensen dus die geen positie hebben in de civilisatie. Een positie in de civilisatie, dat is een bemand samenvloeiingspunt van inspanningen. De bemannende lieden, de positiebekleders nemen beslissingen omtrent die inspanningen.
37. Vernederen en verheerlijken zijn bezigheden in de civilisatie, niet in de natuur, de natuur waarin ik als individu ben dus spreek. De constatering van de afwezigheid van enig verschil in waarde is een opmerking van iemand die spreekt na in de civilisatie geweest te zijn. In wie niet door de civilisatie ten Oosten van Eden leerde daaraan te denken, betekent dat hele woord 'waarde' helemaal niets. In de natuur wordt er niet vergeleken.
38. Er is geen terug uit de cultuur en uit de civilisatie naar het prereflexieve paradijs, de natuur waarin alles vanzelf spreekt en waarin de mens paste. Er is wel een verder dan de cultuur en dan de civilisatie. De uitdrukking "stadslucht maakt vrij" was een uiting van de ervaring dat de civilisatie bindingen van de cultuur kan slaken, die een geperverteerde ruil waren geworden. Aan gene zijde van de intussen tot invaliderend parasiteren verworden civilisatie ligt "een beter land", geen Utopie, geen "mooi nergens" dus, maar de hemel op aarde, die kan bestaan.
39. de plaats van de maatschappij ten opzichte van:
    -natuur, paradijs,(Eden)
    -cultuur, hemel,
    -civilisatie hel
    ---------------------- |paradijs | ----------- hemel |Eden ____ ----------- |_____|___| | civilisatie | | ---------- |natuur | ------------ ----------- cultuur ------------ hel -----------
40. Het gebruikt worden stuit de mensen tegen de borst. Ze kunnen er echter in de civilisatie geen dag aan ontkomen.
41. Hier is het een goede plaats om iets uit te weiden over wat in het Engels 'menial work' heet: laag werk. Wie dat soort werk doet, vuil werk en werk dat steeds terug komt, wordt zelf laag ingeschat. Het is vernederend werk. Wie het niet hoeft te doen, doet het niet. Wie lang en met succes op school geweest is, hoeft zulk werk niet aan te nemen, het is voor hem niet passend. Van deze regeling maak ik natuurlijk graag gebruik. Het is een van de vele voorrechten die ik geniet op grond van de duizenden aangepaste gebaren die ik in de loop van mijn verblijf (leven kun je het niet noemen, dat vooronderstelt zelfverzorging in mijn begrippensysteem) in de civilisatie.
42. In de civilisatie, - =de slavenmaatschappij en wat daaruit door cosmetische veranderingen groeide aan moderne pluriforme democratische samenleving -, brengen we naast veel tijd in traditie (cultuur) ook nog eens vele tientallen uren per week door in gehoorzaamheid aan anderen (de klant die koning is, de maatschappij die eist).
43. onze menselijke situatie bij nader inzien nu is: we zijn in gevangenschap geboren en getogen. We noemen die gevangenis "onze civilisatie". We leven in een dictatuur van opzij voor het grootste deel van wat we moeten doen en laten. Naast die gedicteerde bezigheden blijft ons een zee van lege tijd.
44. Daar waar mensen in civilisatie samenleven staan de werkwoorden BEZITTEN, DREIGEN/VERDEDIGEN, DWINGEN en GEHOORZAMEN centraal. Met andere woorden: het privaatbezit, het geweld en de gevangenschap.
45. Ik vermoed dat het overgrote merendeel van de loonarbeid die er in onze civilisatie verricht wordt onnodig, nutteloos, veelal zelfs uitdrukkelijk schadelijk voor het geheel van al wat leeft is. De werkenden echter hebben niet veel keus. Vrijwel iedereen moet werken om aan geld te komen. Voor het voorzien in al wat voor ons, tijdgenoten, nodig is voor leven en welzijn, is niet zoveel werktijd meer nodig, dat iedereen daar een deel van kan nemen. Het probleem is niet langer het voorzien in het nodige, maar het verdelen van de luxe, het onnodige, het heerlijke.
46. de gevangenschap, die noodzakelijk is voor het voortbestaan en handhaven van een civilisatie. Als de ingezetenen weg kunnen (vluchten) naar buiten het gebied van de civilisatie, zullen juist de meest ondernemende geknechten vertrekken. Bij het vestigen van een civilisatie worden mensen onderworpen (geknecht) die nog de vaardigheden hebben om zelfstandig in de natuur te leven. Zij kunnen nog vluchten en dan in vrijheid verder leven. Dat is de reden waarom civilisaties beginnen met gevangenschap binnen omheiningen of natuurlijke grenzen . Door het in scholen verhinderen dat de kinderen leren zichzelf van het nodige te voorzien in de natuur maakt men van kinderen in dat opzicht invaliden. Deze invaliden kunnen nog slechts binnen de civilisatie leven, als specialisten - beroepsbeoefenaars met elkaar via geld diensten ruilend. Die invaliditeit is ''n blok aan het been der ingezetenen, de verslavende gewenning aan luxe (lekkers, heerlijks) is een ander blok. Daar komt nog bij een zeer uitgebreide verkettering van het leven der wilden in de natuur. Zonder dat de ingezetenen der civilisaties het leven der wilden in de nu van die wilden gestolen goed-bewoonbare gebieden ooit kunnen leren kennen, leren ze het wild leven verachten.
47. Leren verachten is geen onderwijzen, ook al gebeurt het op school. Ook het leren zichzelf pas te achten zodra, zolang en in zoverre men de specialistische diensten van anderen consumeert, is geen onderwijs. Het is niet geheel correct het indoctrineren te noemen, daar men deze vooronderstellingen van de civilisatie niet als een doctrine ziet. Naast de civilisatie leert men elkaar in een civilisatie geen alternatieven kennen, zoals men dat, - door de zichtbare aanwezigheid van andere doctrines daartoe gedwongen - in kerken en partijkaderscholingen wel doet. 'Ongeciviliseerden' is een scheldwoord en de primitieven zijn een voorwerp van studie, zoals de flora en fauna dat ook zijn : niet als een alternatief maar als iets buiten.
48. De ingezetenen van de civilisaties zijn elkaars cipier en elkaars gevangene. Het uitvinden van het geld heeft de mogelijkheid geschapen iedereen medeplichtig te maken. Het ongelijk verdelen van het geld is het doel, niet een bijwerking van het ruilend bijeenleven in een civilisatie.
49. In de civilisatie zijn er twee rollen : die van de heer en die van de knecht.
50. Het streven naar succes teneinde meer heerlijk gedrag te kunnen vertonen is een centrale drijfveer in het mechaniek van de civilisatie.
51. Cultuur met een hoofdletter C
    Pareloesters reageren op irritaties met het aanmaken van een parel uit en om het irriterende, het onaangenaam prikkelende. De (ge)knechten in de civilisatie reageren op hun gevormd worden met het scheppen van godsdiensten, wetenschappen, gedachten, filosofieën, technologie, kunst en topprestaties van allerlei aard (zowel die welke het Guinness' Book of Records vullen als ook zinnige, niet onbenullige). Het irriteren dat men in naam van de civilisatie doet, heet scholen en vormen. Dit irriteren wordt als het veroorzaken van de scheppende prestaties der geknechten opgevat en geprezen. Het uit hun natuurlijke groei en vormverkrijging drukken van kinderen wordt goedgepraat als: de prijs voor de Cultuur met hoofdletter C en van wat men 'de beschaving' noemt. Vanuit alleen hun natuurlijke speelsheid en nieuwsgierigheid zijn de mensen niet tot het toppresteren gekomen dat hen in naam van de civilisatie met geweld is afgedwongen. De topprestaties (goederen en diensten) hebben als bekrachtiging van het knechten gewerkt, zoals het afscheiden van parels de parelkwekers ertoe aanzet voort te gaan met het irriteren van oesters.
52. De wereld is te analyseren in cultuur en civilisatie.
53. In de civilisatie gebruiken de ouderen de stuwkracht der jongeren door ervoor te zorgen dat ze de jongeren steeds voor blijven. In de cultuur zien we dan ook de ouderen betreuren dat ze de emotionele binding met hun verwanten verliezen en in de civilisatie zien we de mensen kwaad worden als jongeren hen qua positie en inkomen passeren. In de cultuur is het parasitaire van de verhouding ouderen/jongeren heel duidelijk te zien, in de civilisatie is de vijandschap en de strijd, de oorlog van ouderen tegen jongeren te zien.
54. In de civilisatie wil de oudere de jongere als een snotneus zonder ervaring blijven zien. Men wil slechts die jongeren bevoordelen, die door heel veel scholen gingen, dat wil zeggen door heel veel gehoorzamen en vervreemden.
55. Het kenmerkende voor de civilisatie is het zich vergelijken met anderen en wat zij bereikten en verkregen. Het alternatief voor het zo vergelijkend leven is het zich oriënteren op wat men nodig heeft voor eigen leven en welzijn.
56. In de culturen waar de productiemiddelen, b.v. het vee, in privaat eigendom zijn in plaats van in gezamenlijk bezit, kan dynasticisme al ontstaan, het hoeft niet te wachten tot de komst van de civilisatie met koningshuizen.
57. Een van de grote moeilijke opgaven voor het leven van de enkeling die geboren en getogen is in de wereld (in civilisatie en cultuur dus) is: zich omstandigheden zoeken waarin hij natuurlijk kan leven, natuurlijk, d.w.z. : als in de natuur, als ware de wereld er niet, of beter geformuleerd: als ware de wereld er zoals de aarde en haar levensvormen er zijn, dat wil zeggen ALS WARE DE WERELD een natuurlijke, VRIJ LATENDE omgeving.
58. in de civilisatie werkt men met door wetten en regels verhuld (dreigen met) wapengeweld
59. Wij, tijdgenoten in deze civilisatie veroorzaken zonder dat wij daar iets mee winnen voor elkaar schaarste. Wij noemen deze civilisatie een samenlevingsvorm, die door bezit gekenmerkt wordt. Beter is het hier te spreken van een alleenlevingsvorm.
60. In onze gedemocratiseerde civilisatie leven wij allen als parttime prooimensen en als parttime roofmensen. Wat ik civilisatie noem kwam tot stand toen en doordat die verhouding tussen mensen ontstond die er ook bestaat tussen roofdieren en hun prooidieren. De civilisatie begon toen er mensen van andere mensen gingen leven, niet zozeer als kannibalen, maar van de resultaten van andermans arbeid. Waarom vinden de roomsen (de houders van de leer der civilisatie bij uitstek) juist kannibalisme zo erg? Een vermoeden kan zijn: omdat het zo duidelijk is wat er in de civilisatie ook gebeurt.
61. De mensen in onze civilisatie dringen er steeds bij elkaar en ieder ander op aan zich aan te passen bij de anderen, bij zijn naasten.
62. Reacties op het in een civilisatie zijn. In de civilisatie is de keuze tussen heersen en dienen de centrale. Er is binnen elk tweetal mensen zelfs binnen de civilisatie altijd een meerdere en een mindere. Daaraan verandert niets wanneer ze het zo regelen dat ieder van hen op een bepaald gebied, in bepaalde omgangs-bereiken, op zijn beurt de baas is. Ook het ieder op zijn beurt de baas zijn, de leiding hebben, de toon aan geven, het voor het zeggen hebben, verandert niets aan het feit dat er altijd en ten aanzien van alles ongelijkheid is. Die aanwezigheid van ongelijkheid kenmerkt de civilisatie. Aan dat merk kent men de civilisatie, herkent men dat mensen in civilisatie met elkaar omgaan.
63. Mensen die in deze civilisatie leven voor alles wat economisch is, kunnen niet zomaar zonder daaraan tijd, aandacht, energie, ijverige training en vaardig denkwerk te besteden ertoe geraken om een deel van hun leven buiten de civilisatie te leven. Zonder elkaar voor de verleende diensten en gunsten te betalen met geld, maken ze toch van alle opofferingen die ze ten gunste van de ander in de relatie gemaakt hebben een rekening-courant op.
64. Wanneer we de civilisatie nemen als dat waarin wij elkaar als functionarissen, te koop voor geld, tegenkomen, dan heb ik zojuist hierboven beschreven hoe in de omgang van mensen in de gezinnen de berekenende (let wel: niet de voorafgaand aan het rekenen kwantificerende) mentaliteit der civilisatie doordringt. Wanneer we de cultuur nemen als dat waarin wij elkaar als gezamenlijk aan de geijkte, overleven bevorderende traditie onderworpen verwanten aantreffen, dan kunnen we ook daarin de berekenende houding vanuit de civilisatie zien doordringen. Wanneer ouders en kinderen zich bewust worden dat ze elkaar op hun beurt verzorgen in de betekenis van 'voor de belasting vanuit het rijk geheven ten laste komen van elkaar, dan is ook de cultuur, de traditionele samenleving gekleurd door (besmet door) de civilisatie.
65. De civilisatie heeft de menselijke individuen van elkaar geïsoleerd, tegen de solidariserende ingreep van de cultuur in.
66. De civilisatie brak de stam weer op door het geven van voorrechten aan knechten die zich op een bijzondere wijze dienstbaar maakten aan de heren.
67. In de civilisatie ben je wat je hebt, dat wil zeggen de anderen, die immers door hun erkennen van het feit dat het van jou is, jou tot bezitter maken, maken uit wat jij bent, wat jij voorstelt. ZIJN = GEACHT WORDEN TE ZIJN, dat geldt in de civilisatie. Soevereiniteit is een toegekend recht, het gaat boven de kracht van de soevereine individu uit. De aan het individu van buiten de mensheid toevloeiende kracht bepaalt wat hij zelf kan ontwringen aan het immer weerbarstige leven. De hem verleende soevereiniteit geeft hem meer. Dat meer krijgt hij van de anderen als voorrecht boven het natuurrecht vanuit kracht dat hij als wilde heeft. Dat voorrecht maakt hem meteen ook belanghebbend bij en medeplichtig aan de samenzwering van de massa tegen de enkeling, de wilde.
68. Voor het extra dat de toegekende soevereiniteit betekent ten opzichte van het van nature gegevene verkoopt de medeplichtig gemaakte zijn vrijheid. De enkeling die zo ontstaat, die enkeling is het maaksel van de civilisatie, enkeling is niet een ander woord voor individu.
69. zo voelen de mensen in de civilisatie hier nu zich geestelijk naakt zonder hun fatsoen, hun 'de wereld kennen', hun aangeleerde reactiepatronen. Die reactiepatronen hoeven niet perse weldadig, liefdadig of milddadig te zijn, ze kunnen ook gerust keihard en misdadig zijn en wat men dan 'zakelijk' en 'realistisch' noemt. Enig kenmerk van die patronen is dat ze vast zitten en aangebracht, onnatuurlijk, zogenaamd 'edeler dan de natuur' zijn.
70. Het levensgevoel van de mensen schijnt te zijn: "laat ons eten en drinken en vrolijk zijn, want morgen sterven wij", een uitspraak die in de bijbel te vinden is als uitdrukking voor het levensgevoel van een andere civilisatie die aan het ondergaan was.
71. Ik heb er geen enkele moeite mee mij te beperken tot wat ik weet. Als het zo zou zijn dat wij in een civilisatie leven waarin de mensen die de media hanteren de anderen voortdurend bestoken met informatie met 'doorgestoken kaarten karakter', wat dan? Ik merk dat ik niet eens ernstig geloof dat dat het geval kan zijn, nu al. Maar ook dat is een geloof.
72. Wij leven in die fase van deze civilisatie waarin de onherroepelijke afsluitende vernietiging plaatsvindt van de culturen en van de ecosystemen van de natuur. Die vernietiging vindt plaats door de mensen, die arbeidend en heersend, in civilisatie bijeen elkaars gevangene en cipier tegelijkertijd zijn. Cultuur en natuur vechten nog terug. Het zijn achterhoedegevechten, de strijd is al verloren. De cultuur vecht terug met middelen die al tegen haar zelf gericht zijn, namelijk met fundamentalisme van de grote wereldgodsdiensten : christendom en islam (en hindoeïsme?), die civilisatiegodsdiensten zijn, slavengodsdiensten dus, want heren hebben geen behoefte aan bidden.
73. Omdat ieder fatsoen zich tegen de fatsoenlijke keert als een verminderde kans op voordeel, gingen fatsoen, moraal en ethiek verloren in de civilisatie, die nu eenmaal alleen het verdelen van willekeurige macht (soevereiniteit) tot onderwerp heeft. Zodra, zolang en in zoverre de gewone kleine man mee mag spelen in het spel van het ongelijk verdelen van die gelegenheid tot het uitoefenen van willekeur blijkt hij precies te lijken op de ergste kwalijke vorsten (soevereinen) uit het verleden.
74. Het is niet zo dat zich niemand hiertegen verzet. Het wereldnatuurfonds, Greenpeace , het dierenbevrijdingsfront, de antivivisectiebond, de dierenbescherming en zo voorts zijn organisaties die uitlaatkleppen zijn voor de toeneiging van mensen t.a.v. dieren en planten. De mensen in civilisatie bijeen zijn de bron van, hebben als output, deze sympathie evenzeer als dat ze als output hebben de krachten (daden, activiteiten ) ter vernietiging en mishandeling. De output van het systeem, van de civilisatie, is niet puur vijandschap. Het huis der civilisatie is in zichzelf verdeeld, de menselijke natuur in de mensen in civilisatie is niet dood, niet volstrekt afwezig en onwerkzaam. Het christendom stelt de mensen dan ook voor de keuze: god of de mammon te dienen. Dat is een oproep tot deelname aan de oorlog tussen de civilisatie en de natuur. Die oproep is al lang verdoezeld door degenen die het christendom gebruiken als wapen in dienst van de civilisatie: de kerkmensen. De kerken (priesters) staan evenals de staat in dienst van de civilisatie (de bezitters). Ook in de kerken woedt dan ook de strijd tussen de ware uitleg van de godsdienstige teksten en de wereldgelijkvormige uitleg daarvan door de schijnheiligen die pralen met kerkspullen, zoals hun fysieke broers in de wereld pralen met militaire en kapitalistenspullen.
75. Nooit kon een vorst in een vroegere civilisatie tientallen miljoenen doodhongeren, nu kan dat wel en gebeurt DUS. Toen de soldaten voor Verdun, toen de gevangenen in de Nazi- concentratiekampen, toen de burgerbevolking in Vietnam, nu de negers 'in hongerend Afrika' (die uitdrukking alleen al), straks? Er zijn mensen die de democratie verdedigen zoals die nu is, verworden tot een nog slechts meerderheden tellende volkssoevereiniteit. Ze doen dat om elk activisme en extremisme en radicalisme af te wijzen. Vanuit hun gevestigde posities hebben ze groot belang bij het uitblijven van nog meer vechten. Zij bevinden zich in die posities als winnaars en reageren als die ouders die onder bedreiging met straf de kinderen verbieden ruzie met elkaar te maken.
76. Het was ook te verwachten dat de gewone mensen net zo zouden blijken te zijn als de vroegere edelen, de ongewonen aan de top van de hiërarchisch opgebouwde civilisaties, de betere standen. Er was en is niets bijzonders aan de mensen die posities bekleden waarin ze beslissingen kunnen nemen en vrije tijd hebben. Zo langzamerhand is de proef die nu al duizenden jaren en met miljoenen mensen werd en wordt genomen wel rijp om afgesloten te worden. Wanneer we mensen soevereiniteit verlenen doen ze maar wat aan. Er komt altijd hetzelfde wangedrag uit en van het weinige niet afkeurenswaardige gedrag (sporten en onderzoeken) werd door knechten die het voor hun broodwinning gingen doen (professionals) een karikatuur gemaakt waarin sportiviteit, belangeloze nieuwsgierigheid, ridderlijkheid en fairness totaal verdwenen.
77. Evenmin als welk 'isme ook was het socialisme, als binnen-civilisatie-verschijnsel van ook maar de geringste invloed op het al of niet en zus of zo voeren van oorlogen en/of op de manier waarop en de mate waarin de natuur vernietigd werd en wordt.
78. Bronowski, Jezus, de hoeren, de tollenaars, (de USA-advocaten tegen de Union Carbide, Bhopal, India), moraliseren en kopen, als je het leven in civilisatie niet kunt tenietdoen, gebruik het dan voor het goede.
79. Het heeft niet geholpen dat men Jezus vermoordde, daarmee was de civilisatie niet van de aardbodem verdelgd.
80. Het is niet nodig er extra naar te zoeken, in gewone radio- en t.v.-uitzendingen zeggen op de meest onverwachte momenten mensen uit dat ze zich gevangenen weten in de civilisatie.
81. wanneer het systeem (in dit geval het in civilisatie bijeen leven, nu ja bestaan dan) niet is te verslaan, moet men van zulke zaken als 'de drijfveer hebzucht' maar gebruik maken als men gevolgen van het bestaan van het systeem wil compenseren, die men niet kan voorkomen.
82. Het echte centrale probleem is : hoe een einde te maken aan de civilisatie. Waarom laten mensen zich wijsmaken dat de civilisatie voor hen gunstig, plezierig, nuttig of nodig is? Iedere keer weer breken de gewapende conflicten uit die we oorlog noemen en iedere keer weer doen we alsof het dreigen met wapens geen deel is van de oorlog. Een oorlog is geen ononderbroken veldslag. Oorlog heeft te maken met verkrijgen (veroveren) en met hebben en houden (verdedigen). Oorlog heeft hetzelfde onderwerp als de economie. Economisch handelen is oorlogvoeren. Politiek is ook grootstendeels geworden tot economisch handelen, tot het verdelen van de buit eerst, maar sinds het deelnemen van de staat aan de producerende ondernemingen ook tot het verkrijgen van buit. Dit niet meer uiteen te nemen geheel is het grote vechten. Dat grote vechten gaat gepaard in de westelijke vrije wereld met -de grote vrijheidsberoving, -het elkaars leven leven, -het grote knechten. Kunsten, sporten en wetenschappen zijn versieringen, op het eerste gezicht. Bij nader toezien is te merken dat er hier sprake is van bezigheden die als middel tot andere, binnen dat genoemde grote vechten en dus binnen het grote knechten gelegen doelen. We kunnen opmerken dat kunsten, sporten en wetenschappen voor de kost worden beoefend door gespecialiseerden, d.w.z. door invalide gemaakte en weerhouden mensen, die niet kunnen wat nodig is om zichzelf te verzorgen qua leven en welzijn. Kunsten, sporten en wetenschappen, kunstzinnigheid, sportiviteit en geneigdheid tot verstandigheid, zijn geen (?) verworvenheden van de civilisatie, ze zijn in de civilisatie ten onder gegaan. -door perfectionisme -door commercialisering -door professionalisering -door specialisering.
83. Acties en reacties in de civilisatie.
    1. ondernemen en zich laten gebruiken,
    2. een geloof aannemen plus of min actie,
    3. zich laten wegdromen,
    4. zich aan het innemen van een psychotrope stof gewennen,
    5. het vrije kunstenaarschap enz.
84. ..... een kind dat op de lagere school kwam en nu zijn belevenissen uitspeelt drukt passend uit wat het beleeft: de kinderen die voor leerling spelen aanbrullend doet het niet de leerkracht na in het maken van de verpakkingsgebaren, het geeft zijn kennis weer. Het kind heeft de civilisatie leren kennen. Dat kinderen op kleuterschoolniveau de minderheden terroriseren en discrimineren, die er anders uitzien en zich anders gedragen , is geen uitvinding van die kinderen, het is alleen een onverpakt doen wat de ouders en leerkrachten verpakt doen : het opvatten van wat er aangeleerd wordt als een bevel, niet als een alternatief naast andere mogelijkheden.
85. De natuur en God komen er niet meer aan te pas, deze groeisels uit kinderen zijn restloos producten van de civilisatie voor hun eigen en andermans gevoel. De werkelijkheid is voor hen de wereld en de wereld is van mensen en door mensen gemaakt.
86. politieke veranderingen in de civilisatie slechts oppervlakkige veranderingen in de omstandigheden zijn geweest en zullen zijn,
87. Zolang de civilisatie niet ophoudt, houdt ook de situatie van hen die drugs (medicijnen van de dokter, illegale drogen en/of alcohol, nicotine en andere legale drogen) innemen niet op te zijn wat ze is. Ze hebben dan ook geen reden om op te houden met innemen. Herhaaldelijk hoorde ik op t.v. mensen zeggen dat het in landen waar de verslaafde jongeren nodig waren als werkkrachten anders ligt: daar kunnen ze de jongeren een andere positie in de maatschappij geven, hier kunnen we dat niet. "Hier kunnen we dat niet", zo duidelijk wordt het, maar duidelijker dan ook niet. De moed om te zeggen dat het feit dat banen een bezit zijn dat door de staat verdedigd wordt voor de bezitters tegen hen die niet hebben, de oorzaak voor deze of enige andere reactievorm is, die moed is er niet.
88. De civilisatie. De civilisatie is de historische, lineaire ontdekkingstocht, door de tijd, die het koloniseren vervangt en aflost. De civilisatie noemt 'vooruitgang' haar doel. Vooruitgang is: het veroveren van wat te kunnen en van wat te kennen is. In de civilisatie is het volk zittend, gevestigd, ze wonen. Het volk is echter opgedeeld in families, gezinnen en enkelingen.
89. In de civilisatie voelen de mensen zich ten opzichte van elkaar meerderen en minderen. In de moderne, gedemocratiseerde vorm geldt: Door middel van de toegestane veranderingen kan de enkeling 'zich verbeteren', d.w.z. : stijgen op de maatschappelijke ladder waar wie lager staat minder is dan wie hoger staat. In de aanvankelijke kolonisatie, in de uit onderwerping van de ene verzameling mensen door (of beter: AAN!) de anderen pas ontstane, verse, jonge civilisatie was dat anders: daar was geen ladder, maar alleen maar twee lagen.
90. Ieder mens moet voortdurend kiezen tussen de voor hem mogelijke gedragingen. Dat is zo onder alle omstandigheden, in natuur (in vrijheid), in cultuur (binnen traditie) en in civilisatie (binnen de grenzen van wat hij zich veroorloven kan, dat is : van wat hem toegestaan wordt door anderen, wat die anderen hem toelaten te doen).
91. Een civilisatie die gelaagd is, van hoog naar laag, die, anders gezegd hiërarchisch is ingedeeld, zo'n civilisatie heeft een middenklasse. De mensen in de middenklasse kunnen nog stijgen op de maatschappelijke ladder, maar hebben ook al wat te verliezen aan positie, aan bereikte, verworven of geërfde hoogte. Boven de middenklasse zitten de mensen (families) met de erfelijke maatschappelijke posities, erfelijk, d.w.z. die ze aan hun kinderen (en vrienden, b.v. religiegenoten) kunnen doorgeven. Beneden de middenklasse bevinden zich diegenen die het gevoel hebben niets te verliezen te hebben en evenmin iets te kunnen winnen of bereiken. Meestal is er inderdaad sprake van een gevoel, van waaruit via gedrag het gevoelde, het vermoede, waargemaakt wordt. Het is niet zo dat dit vermoeden, dit gevoel, bij iedereen gepaard gaat aan een negatieve stemming omtrent (appreciatie van)zijn positie.
92. NIET GEVONDEN.
93. Personen zijn voor elkaar binnen hun cultuur en/of civilisatie op hun persoonlijke verantwoordelijkheid aanspreekbaar. Met nadruk: personen zijn dat, personen zijn niet-bestaande verzinsels, concepten, waar individuen aan gelijk moeten zien te worden (gemaakt). Als er een verzameling individuen voor elkaar onaanspreekbaar wordt (of gaat doen), dan valt de civilisatie in elkaar, die personen gaan verloren, die individuen leven verder, met ander gedrag en in andere omstandigheden, maar van onaanspreekbaarheid-op-verantwoordelijkheden gaat geen mens vanzelf dood. De verantwoordelijkheden kunnen ook weer anders verdeeld worden, maar dat is oppervlakte, de civilisatie bestaat niet bij de gratie van enige invulling van die verdeling van macht, die men camoufleert als verdeling van verantwoordelijkheden , maar uit het überhaupt bestaan van (verdeelde) macht, dat is : aanvaarde geweldpleging aan anderen anders dan in eigen naam.
94. De cultuur en in versterkte mate de civilisatie maken van de individuele mens een geïsoleerde. Veel verder dan de natuur stellen ze de enkeling apart van de anderen. De personen in cultuur en civilisatie zijn volgens de leer "vrij" om te doen en om na te laten wat ze behoren te doen. Doordat ze het goede ook kunnen nalaten kunnen ze schuldig geacht worden aan dat nalaten. De leer van de vrije wil stelt de mens in de wereld (= cultuur + civilisatie) apart en verantwoordelijk en potentieel schuldig tegenover de anderen, zijn tijdgenoten.
95. In vele civilisaties zijn de enkelingen sociaal bewegelijk, dat wil zeggen ze mogen van de anderen - van woonplaats veranderen- van beroep veranderen (door leren, ambiëren en solliciteren).- van gedrag veranderen- van gedachten ( over religie of politiek b.v.) veranderen.

DIT IS DE TOTALE VANGST, ZELFS MET EEN PAAR KLEINE AANVULLINGEN EN VERBETERINGEN, UIT ALLE UITGANGSOPSTELLEN.
HIERUIT ZOU DE LEZER MIJN BEGRIP 'CIVILISATIE' MOETEN KUNNEN KOMEN TE BEGRIJPEN, BETER: HET LEREN KENNEN.