Jaap Schot, 25 juni 2004

Zeggen betekent ook bevelen en luisteren betekent ook gehoorzamen. Gehoorzamen is het gevolg van zich bedreigd voelen, door wie je waarschuwt of door waar hij je voor waarschuwt. “Hij heeft niets te zeggen” kan betekenen: hij heeft niets te melden, geen door hem opgemerkt iets. Maar ook: hij heeft geen macht over iemand, met name over de iemand die hem hoort ‘zeggen’ (= bevelen).

Het gesproken en gehoorde woord kan de oorzaak zijn van gedrag, zoals elke waarschuwing. Het gaat eigenlijk niet over woorden, maar over begrippen. Daar is dat grapje over die Fries over, die de Hollander over het over het ijs lopen zei: “Het kan net”, hetwelk is, overgezet zijnde: het kan niet. Dat de Fries met ‘net’ datgene bedoelde wat de Hollander ermee bedoeld zou hebben, was een foute vooronderstelling van die Hollander en dat heeft hij hopelijk nu geleerd.
Het is de fout van de hoorder te veronderstellen dat de spreker met de woorden die hij gebruikt hetzelfde bedoelt als wat de hoorder ermee zou bedoelen als híj ze gebruikte. Dat is onzeker. Dat moet je dus NIET geloven. Niet geloven, maar betwijfelen.

Er is van communicatie te spreken
als de hoorder reageert op de bedoeling van de spreker.
Theoretisch is communiceren dus een mogelijkheid.

Het uitzoeken van beider verzameling woord-begrip-combinaties en associaties is echter in onze huidige massa bijeen levende lieden, veel en veel bewerkelijker dan zelf uitzoeken wat er aan de hand is en je bevindingen onder eigen woorden brengen.
Er zijn altijd deze vier dingen:

1. spreker,
2. hoorder,
3. woord-begrip-combinaties, modellen, bespreekbeelden, enzovoort. Met andere woorden, ‘de twee aangeleerde taalflarden': die van de spreker en die van de hoorder,
4. het iets dat bestaat/ gebeurt en besproken wordt,
   • onderwerp is, of
   • bijgepraat over niks is: de fantasie, de illusie, de goden, de propagandaconcepten, de spelafspraken, de wetten, de regels.