Jaap Schot, 11 augustus 2000

Volgens een televisiefilm: in de jaren zeventienhonderd-zoveel ergens in een Duitssprekend land, werd door mijnwerkers in een berg gemerkt dat ze generatie na generatie ziek werden en veel te jong stierven. Ze hadden, zo bleek zo'n 250 jaar later de stralingsziekte ontdekt waar ook de Japanners na Hiroshima en Nagasaki zoveel over te weten zijn gekomen.
Het wemelt in deze civilisatie van de vermoeidheidszieken. Over vele jaren zal best wel ontdekt worden hoe die vermoeidheid precies veroorzaakt wordt. Als 'ze' dat nu al wisten, zouden ze echt wel de hoog-opgeleide en geplaatste en rijke lijders er aan genezen (behandelen). In landen waar nog restanten van de ziekenfondscultuur (draagt elkanders lasten) bestaan, zouden zelfs niet-rijken nog een kans op een behandeling hebben.
Wat die achttiende-eeuwers ook geprobeerd zouden hebben, ze zouden niet achter de theorie omtrent de oorzaak van hun ziekte zijn gekomen. De oorzaak wisten ze al: 'die mijn in gaan'. De vrouwen en de mannen die niet in de mijn werkten, die hadden geen last. Het was volledig duidelijk.
==================
Waarom sloten ze die mijn dan niet? Omdat hun gebruiker, de vorst, dat zilver wou hebben, dat zij er uit haalden. Punt uit. Die mijnwerkers waren gewoon gebruikten, slaven-in-zelfbezit, loonslaven, loonafhankelijken, vee, gebruiksvee met name. Om precies dezelfde redenen, dat vee er is om het in te zetten en dat ertsen er zijn om ze te laten winnen, zijn er ook vele, vele mijnwerkers verbruikt bij het 'winnen' van uranium, kobalt, asbest en meer van die goed verkopende economische goederen.
Waarom vluchtten die mijnwerkers dan niet? Zeker in die tijd was het niet zeker dat zwerven en dan zich later wel ergens vestigen erger was dan doodgaan aan stralingsziekte.
Onlangs hoorde ik van een hier te lande levende nomade uit Noord-Afrika, die de gewoonte had om naar een andere stad te verhuizen als de behandeling van zijn aanvragen in de stad waar hij was, niet opschoot, moeilijk ging. "Elders kan het immers voor-ons beter zijn, zo denken wij, nomaden", verklaarde hij. [Ik meen me te herinneren dat hij als antropoloog afgestudeerd was. Maar dat doet totaal niet ter zake, geen enkel verhaal dat ik vertel hoeft waar te zijn, het gaat alleen om het 'op lekker makkelijk weg lezende wijze' op verschijnselen, in dit geval op mogelijke reacties te wijzen.] ==================
Hier ben ik ziek, ik ga hier weg. Dat kan. Nomaden leven buiten elke civilisatie, ze zijn cultuurvolkeren, hebben bizarre gewoonten te over, maar ze worden niet door anderen, door tijdgenoten-soortgenoten gebruikt. Ze zijn alleen bezeten door de geesten van hun stam: hun hersens bevatten begrippen en opvattingsgewoonten, 'memen', net als de onze, maar: enkele wezenlijk andere dan die wij, geciviliseerden, hebben. Nomaden zijn als cultuurvolkeren al lang niet meer vrij, zoals die mensengroepen waren die hun geboortestreek verlieten en wel voorgoed. De nomade 'fietst rondjes', hij komt altijd weer op dezelfde wegen en plaatsen terug, en dat nog op ruwweg voorspelbare tijden ook.
=================
Vermoeidheidszieken in een civilisatie krijgen waarschijnlijk zelfs zelden het advies te verhuizen. Zelfs het aardstralenverhaal wordt met te plaatsen afleiders en met het een heel klein beetje opzij gaan binnenshuis aangevuld: net als die Chinese of Japanse, dat ben ik vergeten, gezondmakende huisinrichting.

Er zijn naast dat stralingsverhaal nog meer verhalen over hoe je lijf ziek kan worden: ik hoorde (kan dus herkennen) het vuurverhaal en het 'brommende piano'-verhaal.
===============
Het vuurverhaal is: wat de mens binnengaat, dàt verontreinigt de mens. Wat ik eet, drink en inadem, dat kan vies zijn, verontreinigd. Dat is een verhaal dat ook elke lezer kent.
Het 'brommende piano'-verhaal gaat over het waargenomen feit dat de tijd een belangrijk iets is om op te letten: onregelmatigheden zijn een belasting voor het lijf, ze zijn een gevaar voor de gezondheid. Alle levende wezens zijn ingesteld geraakt op de regelmatige veranderingen in hun stamland: planten bloeien in een bepaalde maand, planten uit Zuid-Afrika bloeien dan ook rustig in de winter als ze hier zijn. Natuurfilms kijken, duizend en een voorbeelden, rijk geïllustreerd. Juist ook per dag hebben we ons ingebouwde dagritme en als we daar met geweld overheen leven via ons brein, omdat we zo nodig mee moeten doen met de civilisatie, dan kunnen onze gebruikers ons lijf zware, soms blijvende schade toebrengen. Door te werken als het lijf aan rusten toe is, door wakker te blijven als het lijf aan slaap toe is, door te vasten als het lijf aan eten toe is, door, kortom, helemaal niet te 'luisteren' naar het lijf als NODIG meldt.
De kinderen wordt dat luisteren niet slechts niet aangeleerd, het wordt zelfs uitdrukkelijk tegengewerkt: ze moeten maar even wachten tot het rooster ruimte geeft voor wat ze als lijf nu moeten doen, moeten hebben.
Later wordt dan de opgejaagde verweten dat hij zelf zich liet opjagen. Maar dat is een ander verhaal.