In dit land hebben we een echte koning die heel goed gekoppeld kan worden aan echt onnodigs. Die kans grijpt Youp van het Hek vrijwel wekelijks aan. In zijn weekendcolumn in de NRC is Willem Alexander en zijn speedbootje van twee miljoen euro inmiddels een ‘running gag’ geworden.

In het denken van Jaap is de combinatie soeverein en onnodigs niet beperkt gebleven tot dit soort voorbeelden. Het gaat hem er bij uitstek om, te laten zien dat wij allemaal worden opgevoed tot een exemplaar van de soort "Koning Klant". ^* Propaganda en reclame maken ons wijs dat we soeverein zijn en dat we ons eindeloos onnodige spullen kunnen – nee, moeten!! – aanschaffen.

Propaganda maakt mensen niet wijs, maar houdt ze DOM.

Die soevereiniteit is dus schijn, bedrog. Feitelijk zijn we gevangenen van het, in onze beschaving, rondwarende consumentisme. Maar we zien het niet!

Natuurlijk is het mogelijk om je vrolijk te maken over onze vorst, hem wekelijks een beetje te jennen. Veel belangrijker dan dit blaffen tegen de verkeerde boom, is het inzicht dat we feitelijk samen het kwaad, “Het monster Trotteldrom”, vormen. Daarmee verwijs ik naar een verhaal van Marten Toonder.

Zoals Jaap volledig terecht schrijft, hoeven verhalen niet waar of werkelijk gebeurd te zijn, om als doordenkgereedschap gebruikt te kunnen worden. ^** In zijn opstellen herhaalt hij dit keer op keer. Hij zag toen al dat het maar niet tot de mensen doordringt dat verhalen meestal niet zijn bedoeld als geschiedschrijving.

Het is een blinde vlek, net zozeer als de waan dat we soevereine individuen zijn. Twintig jaar geleden sprak Jaap over “slaven in zelfbezit, die op buitenbesturing staan”. In het huidige digitale tijdperk noemen we “op buitenbesturing staan” geleefd worden door algoritmes.

Spelen we niet allemaal koninkje met enorm veel onnodigs om ons heen?
____________________
*) Zie onder meer “De civilisatie verlaten door een innerlijke Jihad” (onderdeel van het opstel Gobel), en “Verzet tegen het gebruikt worden” (onderdeel van het opstel over Propaganda).
**) Zie het opstel over Verhalen.