Waarom iets, voor kortere of langere tijd, een ‘hot item’ is in het nieuws, blijft een raadsel. Dat geldt nu ook voor de excuses van de Nederlandse Staat voor het slavernijverleden, die om meerdere redenen alle geloofwaardigheid missen.
Zou je nu werkelijk “sorry” kunnen zeggen voor de slavenhandel die in zo’n grote mate heeft bijgedragen aan de welvaart in de Lage Landen? En, hoezo slavernijverleden? Het is overduidelijk dat slavernij overal en altijd was, nog steeds is en ook zal blijven bestaan.
Uiteraard gaat het om meer dan de slavernij die in 1863 officieel werd afgeschaft in de Westelijke koloniën van Nederland. Zo was er in de Oostelijke koloniën evenzeer sprake van slavernij, om maar eens een duister kantje van de VOC-mentaliteit te noemen.

Van de term afschaffing gaat de bedrieglijke suggestie uit dat er een breuklijn zou bestaan tussen het verleden enerzijds en heden en toekomst anderzijds. Onjuist, want slavernij is van alle tijden. Daarom is ook het begrip “moderne slavernij” discutabel. En dan hoef je heus niet alleen te denken aan de arbeidsmigranten in Qatar, ook werknemers zijn grootstendeels niets anders dan slaven. Door de hier te lande gebruikelijke propaganda wordt de verhouding tussen werkgevers en werknemers weliswaar consequent voorgespiegeld als een relatie tussen vrije mensen, maar niettemin is er sprake van “slaven in zelfbezit”, die zich kennelijk vrijwillig op "buitenbesturing" laten zetten. Echt “nieuw” was dat idee van Jaap niet. Enkele eeuwen daarvoor (in 1584, om precies te zijn) had Étienne de la Boétie al op zeer jonge leeftijd een boekje geschreven met de welluidende titel “De vrijwillige slavernij”.

Met het voorgaande wordt het idee dat slavernij onverbrekelijk verbonden is met uitbuiting van donkere mensen in verre landen, ook meteen verwezen naar het rijk der fabelen. ¹ Dat ontzenuwen is belangrijk, want maar al te vaak worden slavernij en rassendiscriminatie in een oorzaak-gevolg-relatie geplaatst. Tot mijn verrassing bezondigde ook de Denker des Vaderlands zich onlangs aan deze denkfout. ²

Op Jaap's website kunnen we in vele opstellen lezen dat hij de civilisatie gelijkstelde met één grote rooftocht. Preciezer gezegd, een roof van "tijd maal aandacht enzovoorts" die nog immer voortduurt.

Nu lijkt het me zeer aannemelijk dat de welvaart in “onze” civilisatie in belangrijke mate het resultaat is van rooftochten. Overwonnenen tot slaaf maken, was bij die rooftochten een vast onderdeel.
Voor onze gemoedsrust stellen we het graag zo voor dat die rooftochten in het verre verleden plaatsvonden. Maar dat is niet zo! Die uitbuiting gaat hier en nu gewoon door. De methoden zijn wel steeds gesophisticeerder geworden, maar het roven is een vast verschijnsel gebleven binnen het systeem.

Rooftochten gaan altijd gepaard met slavernij en slaven hebben vooral een economische waarde. Zie vooral Jaap's opstel “De schepping van de wereld en het begrijpen van txaenz”, waar ook fraai de uitvinding van het belastingstelsel wordt uitgelegd. Een stelsel gebaseerd op de economische waarde van slaven. Hoe hoger de geschatte hoeveelheid "tijd maal aandacht enzovoorts" die hij zijn bezitter kon leveren, hoe meer de slaaf waard was.
Ook Jaap was grootgebracht in de hier te lande vigerende joods-christelijke traditie. In die traditie zien we een god die geen echte moeite had met het verschijnsel slavernij. Zo wordt in de Tien Geboden vrijelijk gesproken over “dienstknecht en dienstmaagd” (verdoezeltermen voor slaaf en slavin), maar nergens staat geschreven “Gij zult geen slaven houden”. ³

Vooral nadere lezing van de eerste vijf bijbelboeken, is verhelderend. Ik noem slechts Exodus 21:1-11 over “Rechten der Hebreeuwse slaven” en Numeri 31 (“De wraak op de Midianieten” en “De oorlogsbuit”). Niet alleen was ook toen al slavernij heel normaal, zelfs bij Hebreeën onderling, maar daar bovenop tiert het seksisme welig. Slaaf worden kon je als oorlogsbuit (als je tenminste niet meteen afgeslacht werd), maar ook door verkoop. Klaarblijkelijk deden vaders dat wel eens met dochters om zodoende een schuld in te lossen.
In Numeri worden slaven trouwens doodgemoedereerd "buit" genoemd, waarover, net als voor de meegevoerde dieren, "schatting voor den HERE" geheven werd.

Terug naar die excuses van de Nederlandse Staat voor het slavernijverleden. Kun je welgemeend excuses maken voor iets dat zo substantieel heeft bijgedragen aan de welvaart, of is het toch vooral een gratuit gebaar? “Wij, Nederlanders” zijn maar wat blij dat we het zo goed hebben, wat overigens dit verwende volkje niet verhindert, om de haverklap, steen en been te klagen.
Nee, “we” gaan heus geen afstand doen van al onze verworvenheden. Ondanks alle bewijzen van het tegendeel, blijft het geloof dat onze rijkdommen eerlijk verdiend zijn, fier overeind.